अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

श्रीकृष्णले यहाँ सम्पूर्ण अस्तित्व र समयको विशाल क्यानभासमा मानव जीवनको यथार्थ स्थिति उजागर गर्नुभएको छ। भगवान् भन्नुहुन्छ: "अर्जुन, यो संसारमा कुनै पनि प्राणी जन्मिनुभन्दा पहिले कहाँ थियो? अव्यक्त (अदृश्य) प्रकृतिको गर्भमा थियो। सय वर्षपछि जब ऊ मर्दछ, तब कहाँ जान्छ? फेरि त्यही अव्यक्त प्रकृतिको अनन्ततामा विलीन हुन्छ। केवल बीचको केही दशक (बाल्यकालदेखि वृद्धावस्थासम्म) ऊ हामीलाई 'म', 'मेरो बुबा', 'मेरो छोरा', 'भीष्म', 'द्रोण' भनेर दृश्य रूपमा देखिन्छ। जसरी समुद्रमा पानीको छाल केही सेकेन्डका लागि माथि उठ्छ र फेरि समुद्रमै विलीन हुन्छ— के छाल नष्ट भयो? भएन! ऊ पहिले पनि पानी थियो, बीचमा छाल बन्यो र पछि फेरि पानी नै बन्यो। त्यसैले जुन वस्तु सुरुमा पनि अव्यक्त थियो र अन्त्यमा पनि अव्यक्त नै हुनेछ, बीचको क्षणिक दृश्यका लागि यति ठूलो छाती पिटेर विलाप गर्नु के ज्ञानीलाई सुहाउँछ?"

हामी मानिसहरू जीवनको यो सानो बीचको खण्ड (The Middle Interval) लाई नै शाश्वत सम्झेर मोहमा फस्छौं। हामी सोच्छौं— "यो घर सधैं मेरो रहनेछ", "यो सम्बन्ध कहिल्यै टुट्ने छैन", "म सधैं यसरी नै बाँचिरहनेछु।" अनि जब त्यो क्षणिक नाटक समाप्त हुन थाल्छ, हामी गहिरो डिप्रेसन र शोकमा डुब्छौं। तर जब तपाईं यो ब्रह्माण्डीय सत्यलाई बुझ्नुहुन्छ: - जन्मभन्दा अघि पनि तपाईं हुनुहुन्थ्यो (अव्यक्त रूपमा)। - मृत्युपछि पनि तपाईं हुनुहुनेछ (अव्यक्त रूपमा)। - अहिले केवल बीचको छोटो समयका लागि तपाईंलाई यो शरीर र भूमिका दिइएको छ। त्यसो भए चिन्ता किन? विलाप किन? केवल आफ्नो भूमिकालाई उत्कृष्ट अभिनयझैं निर्वाह गर्नुहोस्!