अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

पाण्डवहरूले युद्ध चाहेका थिएनन्। उनीहरूले बाह्र वर्ष वनवास र एक वर्ष अज्ञातवास भोगे। त्यसपछि पनि श्रीकृष्ण स्वयं हस्तिनापुर गएर केवल 'पाँच गाउँ' मागेर युद्ध टार्ने अन्तिम प्रयास गर्नुभएको थियो। तर दुर्योधनले भन्यो— "सुईको टुप्पो जति जमिन पनि बिना युद्ध दिन्नँ।" त्यसैले यो युद्ध पाण्डवहरूको महत्वाकांक्षा वा लोभले निम्त्याएको थिएन; यो 'यदृच्छया' (अनायासै परिस्थितिले) अगाडि आएको धर्मयुद्ध थियो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "अर्जुन, तिमीले यो युद्धलाई विपत्ति र संकट ठानेका छौ, तर वास्तवमा यो स्वर्गको खुला ढोका हो! अन्यायको विरुद्ध लडेर प्राण आहुति दिन पाउने वा अधर्मलाई परास्त गरेर धर्मको राज्य स्थापना गर्न पाउने अवसर संसारमा विरलै क्षत्रियहरूलाई मात्र प्राप्त हुन्छ। तिमी दुःखी हुने होइन, यस्तो ऐतिहासिक अवसर पाउने भाग्यमानी योद्धा बनेर गर्व गर्नुपर्छ!"

हाम्रो जीवनमा जब कुनै ठूलो चुनौती, संकट वा जिम्मेवारी अकस्मात् आइपर्छ, हाम्रो पहिलो प्रतिक्रिया हुन्छ— "कस्तो दुर्गति! मेरै भाग्यमा किन यस्तो विपत्ति आइपर्‍यो?" हामी गुनासो गर्न थाल्छौं। तर महान् मानिसहरूको दृष्टि फरक हुन्छ: - कठिन परिस्थिति भनेको तपाईंको सामर्थ्य, चरित्र र धैर्यलाई संसारसामु प्रमाणित गर्ने सुनौलो ढोका (Golden Opportunity) हो। - जो मानिस सजिलो बाटो मात्र खोज्छ, उसको जीवन सामान्यमै बित्छ। - तर जसले चुनौतीलाई 'यदृच्छया उपपन्नम्' (जीवनले मलाई दिएको परीक्षा र अवसर) मानेर अँगाल्छ, उसले इतिहास रच्दछ।