अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

श्रीकृष्णले 'कायरता त्यागेर उठ' भनी कडा प्रहार गरेपछि अर्जुन आफ्नो भावनात्मक अडानलाई पुष्टि गर्न नयाँ तर्क अगाडि सार्छन्। अर्जुन भन्छन्— "हे मधुसूदन! तपाईंले मलाई नपुंसक र कायर भन्नुभयो, तर विचार गर्नुहोस् त— मेरा सामुन्ने को उभिएका छन्? पितामह भीष्म र गुरु द्रोणाचार्य! यी दुई महापुरुषहरू त 'पूजार्हौ' हुन्— जसको पाउमा फूल चढाएर पूजा गर्नुपर्छ, जसको चरणमा शिर झुकाएर आशीर्वाद लिनुपर्छ। म हरेक बिहान जसको चरण स्पर्श गर्छु, के म यस रणभूमिमा उनीहरूकै छाती ताकेर तीखा बाणहरू (इषुभिः प्रतियोत्स्यामि) हान्न सक्छु?" यहाँ अर्जुनले श्रीकृष्णलाई दुईवटा विशेषणले सम्बोधन गरेका छन्: 'मधुसूदन' र 'अरिसूदन' (शत्रुहरूको संहारक)। अर्जुन भन्दैछन्— "हे प्रभु! तपाईं त शत्रुहरूको संहार गर्नुहुन्छ; तर भीष्म र द्रोण के हाम्रा शत्रु हुन्? उनीहरू त हाम्रा पूज्य अग्रज हुन्!"

जीवनमा जब कुनै आदरणीय व्यक्ति, आफ्नै गुरु वा अभिभावक गलत बाटोमा उभिएका हुन्छन्, तब मानिसभित्र सबैभन्दा ठूलो धर्मसंकट पैदा हुन्छ। अर्जुनको गल्ती कहाँ थियो? उनले भीष्म र द्रोणको 'व्यक्ति' लाई हेरे, तर उनीहरू उभिएको 'अधर्मको पक्ष' लाई देख्न सकेनन्। जब अधर्म र अन्यायको विरुद्ध लडाइँ हुन्छ, तब सत्य नै सबैभन्दा ठूलो गुरु हुन्छ। यदि साक्षात् गुरु वा बाजेले पनि दुर्योधन जस्तो अन्यायीको पक्ष लिएर लड्छन् भने, उनीहरूको त्यो गलत कर्मको विरोध गर्नु र धर्मको रक्षा गर्नु नै वास्तविक शिष्य-धर्म हो। व्यक्तिप्रति मनमा श्रद्धा राख्दै पनि, सत्यको रक्षाका लागि उसको गलत विचार र हतियारको सामना गर्नुपर्छ। धर्म कहिल्यै कुनै व्यक्तिको अनुहार हेरेर सम्झौता गर्दैन।