अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

श्रीकृष्ण एक अत्यन्त सुन्दर र सटिक दृष्टान्त दिनुहुन्छ: "कल्पना गर अर्जुन, कुनै गाउँमा सुख्खा मौसममा पानी पिउन एउटा सानो इनार वा पोखरीमा मानिसहरू लाइन लाग्छन्। तर यदि त्यहाँ गंगाको विशाल बाढी आयो वा चारैतिर स्वच्छ महाजलाशय भरियो भने— के कसैले त्यो सानो इनारको पानीका लागि झगडा गर्छ? गर्दैन! किनकि उसले महासागर नै पाइसक्यो। त्यसै गरी, जसले परमात्माको प्रत्यक्ष साक्षात्कार गरिसक्यो (ब्रह्म विजानाति इति ब्राह्मणः), उसले सम्पूर्ण आनन्द, शान्ति र सत्यको मूल स्रोत नै प्राप्त गरिसक्यो। अब उसलाई स्वर्ग पुर्‍याउने वा धन दिने सानातिना कर्मकाण्डीय विधिहरूको कुनै आवश्यकता पर्दैन; ऊ त परमानन्दको महासागरमै डुबिसक्यो!"

हाम्रो जीवनमा हामी विभिन्न साधन, प्रविधि, पुस्तक र नियमहरूको सहारा लिन्छौं: - पुस्तक पढ्नु ज्ञान पाउनका लागि हो; जब ज्ञान आचरण बनिसक्छ, तब पुस्तक कण्ठ गरिरहनु पर्दैन। - डुङ्गा नदी तर्नका लागि हो; नदी तरेपछि डुङ्गा टाउकोमा बोकेर हिँडिँदैन। धर्म, मन्दिर, ग्रन्थ र ध्यानका विधिहरू नदी तर्ने 'डुङ्गा' मात्र हुन्। जब तपाईंको जीवनमा साँचो प्रेम, करुणा, आत्मज्ञान र परमात्माको उपस्थिति घटित हुन्छ, तब सबै बाहिरी साधनहरू गौण बन्दछन्। तपाईं परमतत्वमा प्रतिष्ठित हुनुहुन्छ।