अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम्।
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता॥ ५७॥
yaḥ sarvatrānabhisnehas tat tat prāpya śubhāśubham |
nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā || 57 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
यः (yaḥ)=जो पुरुष•सर्वत्र (sarvatra)=सबै ठाउँमा र सबै परिस्थितिमा•अनभिस्नेहः (anabhisnehaḥ)=अन्धो मोह वा आसक्तिरहित छ•तत् तत् (tat tat)=ती ती•प्राप्य (prāpya)=प्राप्त गरेर•शुभ-अशुभम् (śubhāśubham)=शुभ (राम्रो) वा अशुभ (नराम्रो)•न अभिनन्दति (na abhinandati)=न त अत्यधिक खुसी भएर प्रशंसा गर्दछ•न द्वेष्टि (na dveṣṭi)=न त घृणा वा द्वेष नै गर्दछ•तस्य (tasya)=उसको•प्रज्ञा (prajñā)=बुद्धि वा चेतना•प्रतिष्ठिता (pratiṣṭhitā)=दृढतापूर्वक प्रतिष्ठित वा स्थिर छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जो व्यक्ति सबै परिस्थितिहरूमा अन्धो मोह वा आसक्तिबाट रहित छ, र जीवनमा अनुकूल (शुभ) वा प्रतिकूल (अशुभ) परिस्थिति आइपर्दा न त अति रमाउँछ न त द्वेष वा घृणा नै गर्दछ— उसको बुद्धि पूर्णतया स्थिर र प्रतिष्ठित भएको मानिन्छ।
शुभ र अशुभ दुवैमा तटस्थ दृष्टि
प्रतिक्रिया (Reaction) बनाम विवेकपूर्ण प्रत्युत्तर (Response)
बाहिरी अनुकूल वा प्रतिकूल परिस्थितिहरूमा अति-प्रतिक्रिया (Over-react) नगर्नुहोस्। न त प्रशंसामा मात्तिनुहोस् न त आलोचनामा कसैप्रति द्वेष राख्नुहोस्; आफ्नो बुद्धि र विवेकलाई सधैं स्थिर राख्नुहोस्।