अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः।
वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता॥ ६१॥
tāni sarvāṇi saṁyamya yukta āsīta mat-paraḥ |
vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā || 61 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
तानि (tāni)=ती•सर्वाणि (sarvāṇi)=सम्पूर्ण इन्द्रियहरूलाई•संयम्य (saṁyamya)=पूर्णतया वशमा राखेर (संयमित गरी)•युक्तः (yuktaḥ)=एकाग्रचित्त योगी•आसीत (āsīta)=बस्नु पर्दछ•मत्परः (mat-paraḥ)=ममा (परमात्मामा) पूर्ण समर्पित भई•वशे (vaśe)=पूर्ण वशमा•हि (hi)=किनकि•यस्य (yasya)=जसका•इन्द्रियाणि (indriyāṇi)=सम्पूर्ण इन्द्रियहरू रहन्छन्•तस्य (tasya)=उसको•प्रज्ञा (prajñā)=बुद्धि•प्रतिष्ठिता (pratiṣṭhitā)=स्थिर भई प्रतिष्ठित हुन्छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— साधकले ती सम्पूर्ण इन्द्रियहरूलाई पूर्णतया संयमित गरी ममा (परमेश्वरमा) समर्पित भएर ध्यानमा बस्नुपर्दछ; किनकि जसका इन्द्रियहरू आफ्नै पूर्ण नियन्त्रणमा रहन्छन्, उसको बुद्धि नै वास्तविक रूपमा स्थिर र प्रतिष्ठित हुन्छ।
इन्द्रिय-जयको परम रहस्य— 'मत्परः' (ईश्वरार्पण)
समर्पण (Surrender) को महाशक्ति
आफ्नो अहंकारको भरमा मात्र मनसँग नलड्नुहोस्। आफ्नो मन र इन्द्रियहरूलाई परमात्माको पवित्र शरणमा सुम्पनुहोस् (मत्परः बन्नुहोस्); ईश्वरीय समर्पणले नै वास्तविक इन्द्रिय-विजय र बुद्धिमा स्थिरता प्रदान गर्दछ।