अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना।
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम्॥ ६६॥
nāsti buddhir ayuktasya na cāyuktasya bhāvanā |
na cābhāvayataḥ śāntir aśāntasya kutaḥ sukham || 66 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
न अस्ति (na asti)=हुँदैन•बुद्धिः (buddhiḥ)=निश्चयात्मक विवेक वा बुद्धि•अयुक्तस्य (ayuktasya)=असंयमी वा मनलाई नजित्ने मानिसको•न च (na ca)=र न त•अयुक्तस्य (ayuktasya)=त्यस असंयमीको मनमा•भावना (bhāvanā)=आत्म-चिन्तन वा सद्भावना हुन सक्छ•न च (na ca)=र न त•अभावयतः (abhāvayataḥ)=भावना वा ध्यान नगर्नेलाई•शान्तिः (śāntiḥ)=शान्ति मिल्दछ•अशान्तस्य (aśāntasya)=र अशान्त मानिसलाई•कुतः (kutaḥ)=कहाँबाट सम्भव छ•सुखम् (sukham)=वास्तविक सुख वा आनन्द?
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— मन र इन्द्रियहरूलाई संयम नगर्ने असंयमी मनुष्यमा न त निश्चयात्मक बुद्धि हुन्छ, न त उसको मनमा आत्म-चिन्तन (सद्भावना) नै हुन्छ। चिन्तन नगर्नेलाई शान्ति प्राप्त हुन सक्दैन, र शान्ति नभएको अशान्त मनुष्यलाई सुख कहाँबाट मिल्न सक्छ?
शान्ति बिना सुख असम्भव— 'अशान्तस्य कुतः सुखम्'
सुखको स्रोत— बाहिरी सम्पत्ति होइन, भित्री शान्ति
आफ्नो मनलाई संयमित राख्नुहोस्। बाहिरी भोगहरूको पछि दौडिनुको साटो मनलाई शान्त बनाउने अभ्यास गर्नुहोस्; किनकि अशान्त मनले संसार जिते पनि कहिल्यै सुख पाउन सक्दैन।