अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

श्रीकृष्ण नाविक र समुद्रको कति जीवन्त रूपक प्रस्तुत गर्नुहुन्छ: "कल्पना गर अर्जुन, एउटा ठूलो डुङ्गा समुद्रमा शान्तसँग तैरिरहेको छ। तर जब एकाएक भयानक आँधीबेहरी (वायु) चल्छ, तब नाविकको हातबाट पतवार छुट्छ र डुङ्गा भड्किएर ढुङ्गामा ठोक्किन्छ। हाम्रो शरीर त्यो डुङ्गा हो, र हाम्रो बुद्धि त्यो नाविक हो। यदि हाम्रा पाँच ज्ञानेन्द्रियहरूमध्ये एउटा मात्र इन्द्रिय (जस्तै केवल आँखा, वा केवल जिब्रो, वा केवल कान) पनि अनियन्त्रित भएर विषयतर्फ दौडियो भने, त्यस एउटै इन्द्रियले मनलाई तानेर सम्पूर्ण विवेकलाई एकै क्षणमा समुद्रमा डुबाइदिन्छ। जसरी माछा केवल जिब्रो (स्वाद) को लोभले बल्छीमा पर्छ, हरिण केवल कान (संगीत) को लोभले शिकारीको बाणमा पर्छ, पुतली केवल आँखा (ज्योतिको रूप) को लोभले आगोमा मर्छ— जब एउटै इन्द्रियले ज्यान लिन सक्छ भने, मानिसमा त पाँचै इन्द्रियहरू छन्! त्यसैले पूर्ण सजगता अनिवार्य छ!"

हामी जीवनमा सोच्छौं— "अरू सबै त ठिकै छ, ममा एउटा मात्र त नराम्रो बानी छ।" कसैको जुवा खेल्ने बानी, कसैको अत्यधिक पोर्न हेर्ने बानी, कसैको जिब्रोको असंयम। तर याद राख्नुहोस्: - टाइटानिक जस्तो विशाल जहाज डुब्नका लागि एउटै सानो प्वाल काफी थियो। - त्यसै गरी, तपाईंको आध्यात्मिक जीवन, करियर र प्रतिष्ठा ध्वस्त पार्न एउटै अनियन्त्रित इन्द्रिय काफी हुन्छ। त्यसैले आफ्ना सम्पूर्ण इन्द्रियहरूलाई अनुशासनको कडा सीमाभित्र राख्नुहोस्।