अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता॥ ६८॥
tasmād yasya mahā-bāho nigṛhītāni sarvaśaḥ |
indriyāṇīndriyārthebhyas tasya prajñā pratiṣṭhitā || 68 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
तस्मात् (tasmāt)=त्यसकारण•यस्य (yasya)=जस मनुष्यका•महाबाहो (mahā-bāho)=हे विशाल बाहु भएका अर्जुन!•निगृहीतानि (nigṛhītāni)=पूर्णतया वशमा राखिएका छन्•सर्वशः (sarvaśaḥ)=सबै प्रकारले र सबै दिशाहरूबाट•इन्द्रियाणि (indriyāṇi)=सम्पूर्ण इन्द्रियहरू•इन्द्रियार्थेभ्यः (indriyārthebhyaḥ)=इन्द्रियका विषय-भोगहरूबाट•तस्य (tasya)=उसको•प्रज्ञा (prajñā)=बुद्धि•प्रतिष्ठिता (pratiṣṭhitā)=स्थिर भई प्रतिष्ठित हुन्छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तसर्थ हे महाबाहो अर्जुन! जस मनुष्यका सम्पूर्ण इन्द्रियहरू आफ्ना विषय-भोगहरूबाट सबै प्रकारले पूर्ण वशमा राखिएका हुन्छन्, उसको बुद्धि नै वास्तविक रूपमा स्थिर र प्रतिष्ठित हुन्छ।
इन्द्रिय-संयम नै बुद्धिको स्थिरताको अन्तिम निष्कर्ष
आफूलाई जित्नु नै संसारको सबैभन्दा ठूलो विजय
आफ्ना इन्द्रियहरूलाई बाहिरी विषयहरूमा छाडा दौडिन नदिनुहोस्। आत्म-संयम र अनुशासनको अभ्यास गर्नुहोस्; जसले आफ्ना इन्द्रियलाई जित्छ, उसले सम्पूर्ण संसारलाई जित्दछ।