अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी।
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः॥ ६९॥
yā niśā sarva-bhūtānāṁ tasyāṁ jāgarti saṁyamī |
yasyāṁ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ || 69 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
या (yā)=जो•निशा (niśā)=रात (अन्धकार)•सर्व-भूतानाम् (sarva-bhūtānām)=सम्पूर्ण साधारण प्राणीहरूका निम्ति हुन्छ•तस्याम् (tasyām)=त्यस (आत्मज्ञान रूपी रात्रि) मा•जागर्ति (jāgarti)=जाग्राम रहन्छ / ब्यूँझिन्छ•संयमी (saṁyamī)=संयमी योगी•यस्याम् (yasyām)=र जसमा•जाग्रति (jāgrati)=सचेत भई मस्त ब्यूँझिएका हुन्छन्•भूतानि (bhūtāni)=साधारण सांसारिक प्राणीहरू•सा (sā)=त्यो (सांसारिक विषय-भोग)•निशा (niśā)=रात सरह अन्धकार हुन्छ•पश्यतः (paśyataḥ)=तत्वदर्शी (सत्यलाई देख्ने)•मुनेः (muneḥ)=ज्ञानी मुनिका निम्ति।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— सम्पूर्ण साधारण प्राणीहरूका निम्ति जे रात (अन्धकारमय) समान हुन्छ, त्यसमा आत्म-संयमी योगी पूर्ण सचेत भई जागिरहेको हुन्छ; र जसमा सम्पूर्ण संसारी प्राणीहरू ब्यूँझिएर दौडिरहेका हुन्छन् (सांसारिक विषय-भोग), त्यो तत्वदर्शी ज्ञानी मुनिका निम्ति रात (निद्रा/अन्धकार) समान हुन्छ।
चेतनाको विपरित ध्रुव— ज्ञानी र संसारीको अन्तर
तपाईं कुन कुरामा ब्यूँझिनुभएको छ?
संसारको अन्धो दौडमा नदौडिनुहोस्। जे कुरामा संसार निदाएको छ (सत्य, शान्ति, आत्मज्ञान), त्यसमा ब्यूँझनुहोस्; र जे कुरामा संसार पागल भएर दौडिरहेको छ (क्षणभङ्गुर लोभ र वासना), त्यसबाट अनासक्त रहनुहोस्।