अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत्।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी॥ ७०॥
āpūryamāṇam acala-pratiṣṭhaṁ samudram āpaḥ praviśanti yadvat |
tadvat kāmā yaṁ praviśanti sarve sa śāntim āpnoti na kāma-kāmī || 70 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
आपूर्यमाणम् (āpūryamāṇam)=सबैतिरबाट सदा पूर्ण रूपमा भरिएको•अचल-प्रतिष्ठम् (acala-pratiṣṭham)=आफ्नो मर्यादामा अचल र स्थिर रहेको•समुद्रम् (samudram)=समुद्रमा•आपः (āpaḥ)=हजारौं नदीका पानीहरू•प्रविशन्ति (praviśanti)=प्रवेश गर्दछन्•यद्वत् (yadvat)=जसरी•तद्वत् (tadvat)=त्यसै गरी•कामाः (kāmāḥ)=सम्पूर्ण सांसारिक भोग र इच्छाहरू•यम् (yam)=जुन महापुरुषभित्र•प्रविशन्ति (praviśanti)=कुनै विकार उत्पन्न नगरी लीन हुन्छन्•सर्वे (sarve)=सबै•सः (saḥ)=त्यो महापुरुषले मात्र•शान्तिम् (śāntim)=परम शान्तिलाई•आप्नोति (āpnoti)=प्राप्त गर्दछ•न (na)=न कि•काम-कामी (kāma-kāmī)=भोगहरूको पछि दौडिने कामुक मनुष्यले।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जसरी चारैतिरबाट हजारौं विशाल नदीहरू निरन्तर ओइरिँदा पनि सदा परिपूर्ण र मर्यादामा अचल रहने विशाल समुद्र अलिकति पनि विचलित हुँदैन, त्यसै गरी सम्पूर्ण सांसारिक भोग र इच्छाहरू कुनै विकार उत्पन्न नगरी जसभित्र शान्तपूर्वक लीन हुन्छन्— त्यस्तो महापुरुषले मात्र परम शान्ति प्राप्त गर्दछ, भोगहरूको पछि भौंतारिने कामुक मनुष्यले कदापि होइन!
महासागरको दृष्टान्त— परम शान्तिको गहिराइ
खाल्डो होइन, महासागर बन्नुहोस्
आफ्नो मनलाई महासागरझैं गम्भीर, विशाल र अचल बनाउनुहोस्। कुनै पनि बाहिरी इच्छा वा परिस्थितिले तपाईंको भित्री शान्तिलाई छचल्काउन नसकोस्; परिपूर्णता बाहिर खोज्ने होइन, भित्र अनुभव गर्ने हो।