अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः।
निर्ममो निरहङ्कारः स शान्तिमधिगच्छति॥ ७१॥
vihāya kāmān yaḥ sarvān pumāṁś carati niḥspṛhaḥ |
nirmamo nirahaṅkāraḥ sa śāntim adhigacchati || 71 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
विहाय (vihāya)=पूर्णतया त्यागेर•कामान् (kāmān)=सम्पूर्ण कामना र वासनाहरूलाई•यः (yaḥ)=जो•सर्वान् (sarvān)=सबै•पुमान् (pumān)=मनुष्य•चरति (carati)=संसारमा विचरण वा जीवनयापन गर्दछ•निःस्पृहः (niḥspṛhaḥ)=कुनै तृष्णा वा लालसारहित भएर•निर्ममः (nirmamaḥ)='मेरो' भन्ने ममता वा आसक्तिरहित (ममतारहित)•निरहङ्कारः (nirahaṅkāraḥ)='म' भन्ने अहंकारबाट सर्वथा मुक्त (अहंकाररहित)•सः (saḥ)=त्यो महापुरुषले मात्र•शान्तिम् (śāntim)=परम शान्तिलाई•अधिगच्छति (adhigacchati)=प्राप्त गर्दछ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जो मनुष्य सम्पूर्ण सांसारिक कामनाहरूलाई त्यागेर कुनै तृष्णा वा लालसारहित भई जीवन बिताउँछ, र जो 'मेरो' भन्ने ममता तथा 'म' भन्ने अहंकारबाट सर्वथा मुक्त भइसकेको छ— त्यस्तो महापुरुषले मात्र वास्तविक परम शान्ति प्राप्त गर्दछ।
परम शान्तिको महामन्त्र— 'निर्ममो निरहङ्कारः'
दुःखका दुईवटा मूल जराहरू— 'म' र 'मेरो'
आफ्नो मनबाट 'म' भन्ने घमण्ड र 'यो मेरो मात्र हो' भन्ने संकीर्ण ममतालाई हटाउनुहोस्। सबै कुरा परमात्माको हो भन्ने सम्झेर सेवा भावले बाँच्नुहोस्; यही नै परम शान्तिको ढोका हो।