अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्॥ ७॥
kārpaṇya-doṣopahata-svabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṁ dharma-saṁmūḍha-cetāḥ |
yac-chreyaḥ syān-niścitaṁ brūhi tan-me śiṣyas-te'haṁ śādhi māṁ tvāṁ prapannam || 7 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
कार्पण्य-दोष-उपहत-स्वभावः (kārpaṇya-doṣopahata-svabhāvaḥ)=कायरता र दीनता रूपी दोषले क्षत्रिय स्वभाव नष्ट भएको म•पृच्छामि (pṛcchāmi)=म बिन्ती गर्दै सोध्दछु•त्वाम् (tvām)=तपाईंसँग•धर्म-संमूढ-चेताः (dharma-saṁmūḍha-cetāḥ)=कर्तव्य (धर्म) को विषयमा पूर्ण रूपमा भ्रमित भएको चित्त भएको•यत् (yat)=जे कुरा•श्रेयः (śreyaḥ)=वास्तविक परम कल्याणकारी•स्यात् (syāt)=होस्•निश्चितम् (niścitam)=निश्चित रूपमा•ब्रूहि (brūhi)=भनिदिनुहोस् / उपदेश दिनुहोस्•तत् मे (tat me)=त्यो मलाई•शिष्यः (śiṣyaḥ)=शिष्य / चेला•ते (te)=तपाईंको•अहम् (aham)=म हुँ•शाधि (śādhi)=मलाई शिक्षा दिनुहोस् / शासन गर्नुहोस्•माम् (mām)=मलाई•त्वाम् (tvām)=तपाईंको•प्रपन्नम् (prapannam)=पूर्ण शरणमा आएको।
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुनले भने— कायरता रूपी दुर्बलताले मेरो क्षत्रिय स्वभाव नष्ट भइसकेको छ र मेरो चित्त कर्तव्यको विषयमा पूर्ण रूपमा भ्रमित भएको छ; त्यसैले म तपाईंसँग बिन्ती गर्दछु: जुन कुरा मेरो लागि निश्चित रूपमा परम कल्याणकारी (श्रेय) छ, त्यो मलाई प्रष्ट भनिदिनुहोस्। म तपाईंको शिष्य हुँ, तपाईंको पूर्ण शरणमा आएको मलाई शिक्षा दिनुहोस्!
सखाबाट गुरुको सम्बन्ध— अर्जुनको पूर्ण आत्मसमर्पण (Turning Point)
अहंकारको विसर्जन र सच्चा शिष्यत्वको जन्म
आफ्नो अज्ञान र असमर्थतालाई स्वीकार्न नडराउनुहोस्। जब आफ्नै बुद्धिले समाधान दिँदैन, तब अहंकार बिसाएर उच्च विवेक र सद्गुरुको शरण पर्नुहोस् (शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्)। पूर्ण समर्पणबाट मात्र परम ज्ञानको ढोका खुल्छ।