अध्याय 3 : कर्मयोग

वैदिक संस्कृतिमा भोजन गर्नु केवल पेट भर्ने जैविक क्रिया होइन, त्यो एउटा दैनिक आध्यात्मिक साधना (पञ्चमहायज्ञ) थियो: १. ब्रह्मयज्ञ (ऋषिहरूको ज्ञानको आदर) २. देवयज्ञ (प्रकृति र परमात्मालाई धन्यवाद) ३. पितृयज्ञ (पुर्खाहरूको स्मरण) ४. मनुष्ययज्ञ (अतिथि, भोका र गरिबलाई खुवाउनु) ५. भूतयज्ञ (गाई, चराचुरुङ्गी, कमिला र कुकुरजस्ता आश्रित प्राणीहरूलाई अंश दिनु) यी पाँचै प्राणीहरूलाई भोजन समर्पण गरेर मात्र गृहस्थले खाना खान्थे। त्यसलाई 'प्रसाद' (अमृत) भनिन्थ्यो। तर जसले "म कमाउँछु, म खान्छु, मलाई अरूको के मतलब" भनेर केवल आफ्नै जीब्रो र पेटका लागि मात्र खाना पकाउँछ, श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ— उसले अन्न होइन, आफ्नो स्वार्थको विष र पाप खाइरहेको छ।

हाम्रो संस्कृतिमा भनाइ छ: "जस्तो अन्न, त्यस्तै मन।" खाना पकाउने र खाने भावनाले हाम्रो मस्तिष्क र सोचाइमा गहिरो प्रभाव पार्छ: - जब खाना प्रेम, समर्पण र बाँड्ने भावनाले पकाइन्छ, त्यो खानाले शरीरमा स्वास्थ्य र मनमा शान्ति दिन्छ। - जब खाना केवल स्वार्थ, लोभ र अहंकारले उपभोग गरिन्छ, त्यसले क्रोध, कामवासना र मानसिक अशान्ति बढाउँछ। संसारमा करोडौं मानिसहरू आज भोकै सुत्छन्। यस्तो संसारमा आफूसँग भएको साधन र भोजन अरूसँग बाँडेर खानु नै मानिस हुनुको पहिलो प्रमाण हो।