अध्याय 3 : कर्मयोग
कर्मयोग (निष्काम सेवाको मार्ग)
उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम्।
सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः॥ २४॥
utsīdeyur ime lokā na kuryāṁ karma ced aham |
saṅkarasya ca kartā syām upahanyām imāḥ prajāḥ || 24 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
उत्सीदेयुः (utsīdeyuḥ)=नष्ट-भ्रष्ट वा पतित हुनेछन्•इमे (ime)=यी सम्पूर्ण•लोकाः (lokāḥ)=लोकहरू वा मानव समाज•न (na)=यदि नगर्ने हो भने•कुर्याम् (kuryām)=मैले गरूँ•कर्म (karma)=कर्म•चेत् (cet)=यदि•अहम् (aham)=मैले•सङ्करस्य (saṅkarasya)=वर्णसङ्कर वा सामाजिक अराजकता र विकृतिको•च (ca)=र•कर्ता (kartā)=कारक वा जिम्मेवार•स्याम् (syām)=म ठहरिनेछु•उपहन्याम् (upahanyām)=विनाश गर्ने कारण बन्नेछु•इमाः (imāḥ)=यी सम्पूर्ण•प्रजाः (prajāḥ)=प्रजाहरूलाई।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यदि मैले आफ्नो कर्तव्य कर्म नगर्ने हो भने यी सम्पूर्ण लोकहरू नष्ट-भ्रष्ट हुनेछन्; म सामाजिक अराजकता (वर्णसङ्कर) को कारण बन्नेछु, र यी सम्पूर्ण प्रजाहरूको विनाशको दोषी म आफैं ठहरिनेछु!
सामाजिक व्यवस्था र अकर्मण्यताको विनाशकारी परिणाम
सज्जनहरूको मौनता नै दुर्जनहरूको सबैभन्दा ठूलो बल
गलत र अन्यायका अगाडि कहिल्यै अकर्मण्य र उदासीन नबन्नुहोस्। आफ्नो स्थानबाट सत्य र धर्मको पक्षमा दृढतापूर्वक उभिनु नै प्रत्येक सचेत नागरिकको पहिलो कर्तव्य हो।