अध्याय 3श्लोक 25
Chapter 3 • Verse 25

अध्याय 3 : कर्मयोग

कर्मयोग (निष्काम सेवाको मार्ग)

श्रीभगवानुवाच

सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत।

कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसङ्ग्रहम्॥ २५॥

saktāḥ karmaṇy avidvāṁso yathā kurvanti bhārata |

kuryād vidvāṁs tathāsaktaś cikīrṣur loka-saṅgraham || 25 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सक्ताः (saktāḥ)=अत्यन्त आसक्त वा फलको लोभमा डुबेकाकर्मणि (karmaṇi)=कर्ममाअविद्वांसः (avidvāṁsaḥ)=अज्ञानी मानिसहरूयथा (yathā)=जसरी (जुन उत्साह र लगनशीलताका साथ)कुर्वन्ति (kurvanti)=काम गर्दछन्भारत (bhārata)=हे भरतवंशी अर्जुन!कुर्यात् (kuryāt)=त्यस्तै काम गर्नुपर्छविद्वान् (vidvān)=विद्वान् वा आत्मज्ञानी पुरुषलेतथा (tathā)=त्यसैगरीअसक्तः (asaktaḥ)=तर पूर्ण अनासक्त भएर (स्वार्थबिना)चिकीर्षुः (cikīrṣuḥ)=चाहना राख्ने भएरलोक-सङ्ग्रहम् (loka-saṅgraham)=संसारको मार्गदर्शन र समग्र लोककल्याणको।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे भरतवंशी अर्जुन! अज्ञानी मानिसहरू जसरी फलको लोभ र आसक्तिमा परेर तन-मन दिएर काम गर्दछन्, ज्ञानी महापुरुषले पनि त्यति नै उत्साह र लगनशीलताका साथ, तर पूर्ण अनासक्त भएर केवल लोककल्याण (लोकसङ्ग्रह) का निम्ति कर्म गर्नुपर्दछ!

महाभारतको परिस्थिति

ज्ञानी र अज्ञानीको कर्ममा फरक: उत्साह एउटै, उद्देश्य भिन्न

प्रायः मानिसहरू सोच्छन् कि 'अनासक्त' हुनु भनेको कामलाई ढिलो, सुस्त, वा बेवास्ता गरेर गर्नु हो। धेरै मानिसहरू भन्छन्— "जब फलकै आशा छैन भने किन धेरै जोस देखाउने?" श्रीकृष्णले यो भ्रमलाई यस श्लोकमा चकनाचूर पारिदिनुहुन्छ! हेर्नुहोस्, एउटा लोभी व्यापारी आफ्नो नाफाका लागि कति मिहिनेत गर्छ? दिनरात नभनी कति एकाग्र भएर दौडिन्छ? श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: "ज्ञानी मानिसको कार्यकुशलता र उत्साह त्यो लोभी व्यापारीको भन्दा कम हुनुहुँदैन! अझ बढी हुनुपर्छ! फरक केवल एउटै कुराको हुन्छ: - अज्ञानीले आफ्नो संकीर्ण स्वार्थ (पैसा, प्रतिष्ठा, अहंकार) का लागि त्यो ऊर्जा लगाउँछ। - तर ज्ञानीले सम्पूर्ण संसारको भलाई, न्याय र धर्म (लोकसङ्ग्रह) का लागि त्यही ऊर्जा लगाउँछ।" सच्चा अध्यात्म सुस्तता होइन, सर्वोच्च कार्यकुशलता हो!
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

व्यावसायिक उत्कृष्टता (Professional Excellence) र अनासक्ति

यो श्लोक आधुनिक जीवन र करियरका लागि सबैभन्दा ठूलो प्रेरणा हो: - अनासक्त हुनु भनेको अल्छी हुनु होइन। - कामको गुणस्तर (Quality) मा कुनै सम्झौता नगर्नुहोस्। तपाईं कोडिंग गर्नुहोस्, शल्यक्रिया गर्नुहोस्, वा पढाउनुहोस्— आफ्नो काममा त्यति नै तीव्र समर्पण र व्यावसायिक दक्षता (Excellence) देखाउनुहोस्, जति एउटा अति महत्वाकांक्षी व्यक्तिले देखाउँछ। तर आफ्नो मनभित्र अहंकार र लोभको साटो केवल सेवा र उत्कृष्टताको भाव राख्नुहोस्। यसो गर्दा कामको तनाव समाप्त हुन्छ, र कामको नतिजा सधैं विश्वस्तरीय बन्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो कामलाई कुनै पनि स्वार्थी व्यक्तिभन्दा बढी लगनशीलता, गुणस्तर र ऊर्जाका साथ सम्पन्न गर्नुहोस्, तर भित्रबाट फलको लोभ त्यागेर केवल उत्कृष्ट सेवामा समर्पित रहनुहोस्।