अध्याय 3श्लोक 32
Chapter 3 • Verse 32

अध्याय 3 : कर्मयोग

कर्मयोग (निष्काम सेवाको मार्ग)

श्रीभगवानुवाच

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम्।

सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः॥ ३२॥

ye tv etad abhyasūyanto nānutiṣṭhanti me matam |

sarva-jñāna-vimūḍhāṁs tān viddhi naṣṭān acetasaḥ || 32 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

ये (ye)=जो मानिसहरूतु (tu)=तरएतत् (etat)=यस उपदेशमाअभ्यसूयन्तः (abhyasūyantaḥ)=दोष देखाउने वा ईर्ष्या-द्वेष गर्ने भएरन (na)=गर्दैनन्अनुतिष्ठन्ति (anutiṣṭhanti)=आचरण वा पालनामे (me)=मेरोमतम् (matam)=सिद्धान्तलाईसर्व-ज्ञान-विमूढान् (sarva-jñāna-vimūḍhān)=सम्पूर्ण ज्ञानमा पूर्णतया भ्रमित र अज्ञानीतान् (tān)=तिनीहरूलाईविद्धि (viddhi)=तिमीले जाननष्टान् (naṣṭān)=आफ्नो विनाश आफैं निम्त्याएका (नष्ट भएका)अचेतसः (acetasaḥ)=विवेकहीन र मूढ चित्त भएका।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तर जो मानिसहरू ईर्ष्या र दोषदर्शी भएर मेरो यस उपदेशको पालना गर्दैनन्, ती विवेकहीन मानिसहरूलाई सम्पूर्ण ज्ञानमा पूर्णतया भ्रमित र आफ्नो विनाश आफैं निम्त्याएका नष्टप्रायः मानिसहरू भनेर बुझ!

महाभारतको परिस्थिति

सत्यको उपेक्षा र हठको विनाशकारी बाटो

श्रीकृष्णले यहाँ दुर्योधन र शकुनि जस्ता हठी र ईर्ष्यालु व्यक्तिहरूको मनोदशा उजागर गर्नुभएको छ। दुर्योधनलाई पनि थाहा थियो कि धर्म के हो, तर उसको अहंकारले गर्दा ऊ भन्थ्यो: "जानामि धर्मं न च मे प्रवृत्तिः, जानाम्यधर्मं न च मे निवृत्तिः" (मलाई थाहा छ धर्म के हो तर म त्यता लाग्न सक्दिनँ; मलाई थाहा छ अधर्म के हो तर म त्यसबाट हट्न सक्दिनँ)। जसले सत्यलाई देखेर पनि ईर्ष्या र अहंकारका कारण त्यसलाई अस्वीकार गर्छ, ऊ बाहिरबाट जतिसुकै शक्तिशाली वा विद्वान् देखिए पनि भित्रबाट आत्मिक रूपमा नष्ट भइसकेको हुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

अहंकार र कुतर्कको अन्धकार

धेरै मानिसहरू जीवनमा गल्ती गरिरहेका हुन्छन् र भित्रभित्रै उनीहरूलाई थाहा पनि हुन्छ कि उनीहरूको बानी, लत वा व्यवहार गलत छ। तर अहंकार यति ठूलो हुन्छ कि उनीहरू सत्यलाई स्वीकार गर्न तयार हुँदैनन्: - "मलाई कसैले सिकाउनु पर्दैन!" - "म जे गर्छु, ठीक गर्छु।" यो अहंकारले मानिसको विवेक (Discernment) लाई नष्ट गरिदिन्छ। जब विवेक नष्ट हुन्छ, तब मानिसले आफ्नै खुट्टामा आफैं बन्चरो प्रहार गर्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो गल्ती स्वीकार गर्न र सही ज्ञानको अगाडि झुक्न कहिल्यै अहंकार नगर्नुहोस्। सत्यको अवहेलना गर्नु नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो पतन हो।