अध्याय 3 : कर्मयोग
कर्मयोग (निष्काम सेवाको मार्ग)
इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः।
मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः॥ ४२॥
indriyāṇi parāṇy āhur indriyebhyaḥ paraṁ manaḥ |
manasas tu parā buddhir yo buddheḥ paratas tu saḥ || 42 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
इन्द्रियाणि (indriyāṇi)=इन्द्रियहरूलाई•पराणि (parāṇi)=श्रेष्ठ, सूक्ष्म र बलवान् (स्थूल शरीरभन्दा)•आहुः (āhuḥ)=ज्ञानीहरू भन्दछन्•इन्द्रियेभ्यः (indriyebhyaḥ)=इन्द्रियहरूभन्दा पनि•परम् (param)=परम, श्रेष्ठ वा शक्तिशाली•मनः (manaḥ)=मन हो•मनसः (manasaḥ)=मनभन्दा पनि•तु (tu)=फेरि•परा (parā)=श्रेष्ठ वा उच्च•बुद्धिः (buddhiḥ)=बुद्धि हो•यः (yaḥ)=र जो•बुद्धेः (buddheḥ)=बुद्धिभन्दा पनि•परतः (parataḥ)=पर, सर्वोच्च र शक्तिशाली छ•तु (tu)=निश्चय नै•सः (saḥ)=त्यो साक्षात् आत्मा (परमात्मा) हो।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— ज्ञानीहरू भन्दछन् कि स्थूल शरीरभन्दा इन्द्रियहरू श्रेष्ठ, सूक्ष्म र बलवान् छन्; इन्द्रियहरूभन्दा मन श्रेष्ठ छ; मनभन्दा बुद्धि अझ श्रेष्ठ र शक्तिशाली छ; र जो बुद्धिभन्दा पनि पर, सर्वोच्च र अनन्त छ, त्यो साक्षात् आत्मा हो!
मानव चेतनाको पदानुक्रम (Hierarchy of Consciousness)
आफ्नो आन्तरिक शक्तिलाई जगाउनुहोस्
आफूलाई मन र शरीरको दास नसम्झनुहोस्। तपाईं ती सबैको मालिक— दिव्य, शुद्ध र अजेय आत्मा हुनुहुन्छ। आफ्नो आत्मबललाई जगाएर मन र इन्द्रियहरूमाथि शासन गर्नुहोस्।