अध्याय 3 : कर्मयोग
कर्मयोग (निष्काम सेवाको मार्ग)
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन्।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते॥ ६॥
karmendriyāṇi saṁyamya ya āste manasā smaran |
indriyārthān vimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate || 6 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
कर्म-इन्द्रियाणि (karma-indriyāṇi)=कर्मेन्द्रियहरूलाई (हात, गोडा, वाणी आदि)•संयम्य (saṁyamya)=जबर्जस्ती रोकेर वा नियन्त्रण गरेर•यः (yaḥ)=जो मानिस•आस्ते (āste)=बस्दछ•मनसा (manasā)=मनभित्र भने•स्मरन् (smaran)=सम्झिरहन्छ वा चिन्तन गरिरहन्छ•इन्द्रिय-अर्थान् (indriya-arthān)=इन्द्रियका विषय-भोगहरूलाई (रूप, रस, गन्ध आदि)•विमूढ-आत्मा (vimūḍha-ātmā)=त्यस्तो मुढ, अज्ञानी र भ्रमित चित्त भएको व्यक्तिलाई•मिथ्याचारः (mithyācāraḥ)=मिथ्याचारी (ढोंगी, कपटी वा पाखण्डी)•सः (saḥ)=त्यो व्यक्ति•उच्यते (ucyate)=भनिन्छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जो मूर्ख मानिसले बाहिरी रूपमा कर्मेन्द्रियहरूलाई जबर्जस्ती रोकेर राख्छ, तर मनभित्र भने इन्द्रियका विषय-भोगहरूको निरन्तर चिन्तन गरिरहन्छ, त्यस्तो कपटी र भ्रमित बुद्धियुक्त मानिसलाई 'मिथ्याचारी' (ढोंगी वा पाखण्डी) भनिन्छ।
आन्तरिक पाखण्ड र बाहिरी वैराग्यको पर्दाफास
मनोवैज्ञानिक दमन (Repression) को रोग
बाहिरी देखावटी साधुपन र ढोंग त्याग्नुहोस्। मनमा वासना राखेर बाहिर त्यागको नाटक गर्नुभन्दा इमानदारीपूर्वक कर्ममा लागेर मनलाई शुद्ध गर्नु हजार गुणा उत्तम हो।