अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग

अर्जुनको मनमा युद्ध सुरु हुनुअघि तीनवटै विकारहरू भरिएका थिए: १. राग (आसक्ति) — भीष्म, द्रोण र आफन्तहरूप्रतिको मोह। २. भय — कुल नाश हुने, पाप लाग्ने र नरकमा परिने डर। ३. क्रोध र निराशा — दुर्योधनका षड्यन्त्रहरू र परिस्थितिको जटिलताप्रति आक्रोश। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई ऐतिहासिक प्रमाण दिँदै भन्नुहुन्छ कि उनी मात्र पहिलो व्यक्ति होइनन् जसले यस्तो द्वन्द्वको सामना गरिरहेका छन्। विगतमा पनि जनक, सनकादि र धेरै राजर्षिहरूले राग, भय र क्रोधलाई त्यागेर, मलाई नै सर्वस्व मानेर, ज्ञानरूपी तपस्याबाट आफूलाई शुद्ध बनाए र मलाई नै प्राप्त गरे। त्यसैले यो सनातन र प्रमाणित मार्ग हो।

हाम्रो आत्मिक उन्नतिमा तीन ठूला पर्खालहरू छन्: - राग (Attachment): सांसारिक सुख र मान-प्रतिष्ठाको लोभ। - भय (Fear): जे छ त्यो गुम्ने डर र भविष्यको अनिश्चितता। - क्रोध (Anger): आफ्ना इच्छाहरू पूरा नहुँदा उत्पन्न हुने उत्तेजना। यी तीनै विकारहरू अज्ञानताबाट जन्मन्छन्। जब आत्मज्ञानको ज्योति बल्छ, तब यी तीनै विकारहरू त्यस ज्ञानको आगोमा भस्म हुन्छन्। यसलाई नै 'ज्ञान-तप' भनिएको हो। जसरी आगोले काँचो सुनलाई तताएर शतप्रतिशत शुद्ध कुन्दन बनाउँछ, त्यसरी नै ज्ञानरूपी तपस्याले मनका सम्पूर्ण मयलहरू पखालेर साधकलाई ईश्वरतुल्य शान्ति प्रदान गर्दछ।