अध्याय 4श्लोक 11
Chapter 4 • Verse 11

अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग

ज्ञान र कर्मको दिव्य समन्वय

श्रीभगवानुवाच

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम्।

मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः॥ ११॥

ye yathā māṁ prapadyante tāṁs tathaiva bhajāmy aham |

mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 11 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

ये (ye)=जो मानिसहरूलेयथा (yathā)=जसरी वा जुन भावलेमाम् (mām)=मेरोप्रपद्यन्ते (prapadyante)=शरण लिन्छन् वा आराधना गर्छन्तान् (tān)=उनीहरूलाईतथा एव (tathā eva)=त्यसै गरी नैभजामि (bhajāmi)=म पनि अनुग्रह गर्दछु वा फल दिन्छुअहम् (aham)=मम (mama)=मेरो नैवर्त्म (vartma)=मार्गकोअनुवर्तन्ते (anuvartante)=अनुसरण गर्दछन्मनुष्याः (manuṣyāḥ)=सबै मानिसहरूपार्थ (pārtha)=हे पृथानन्दन अर्जुन!सर्वशः (sarvaśaḥ)=सबै प्रकारले वा सबै दृष्टिले।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे पार्थ! जो भक्तले मलाई जसरी र जुन भावले शरण लिन्छ वा पुज्छ, म पनि उसलाई त्यसरी नै अनुग्रह गर्दछु। सबै मानिसहरू अन्ततः जुनसुकै बाटोबाट हिँडे तापनि मेरै मार्गको अनुसरण गरिरहेका छन्।

महाभारतको परिस्थिति

परमात्माको सार्वभौम निष्पक्षता: जसको जस्तो भाव, उसकै त्यस्तै फल

यो श्लोक सनातन धर्मको परम सहिष्णुता र उदारताको महामन्त्र हो। भगवान् श्रीकृष्ण कुनै एक सम्प्रदाय, जाति वा सीमित पंथका मात्र ईश्वर हुनुहुन्न। महाभारतमा: - अर्जुनले श्रीकृष्णलाई सखा (मित्र) भावले पुजे, श्रीकृष्ण उनका सारथि र मार्गदर्शक बन्नुभयो। - यशोदा र नन्दले वात्सल्य भावले पुजे, श्रीकृष्ण उनीहरूको बालक बन्नुभयो। - गोपिनीहरूले मधुर प्रेम भावले पुजे, उहाँ प्रेमावतार बन्नुभयो। - विदुरले परम निष्ठा र भक्तिले पुजे, भगवान्‌ले उहाँको घरमा गएर साग खानुभयो। - यहाँसम्म कि कंस र शिशुपालले शत्रुभावले निरन्तर भगवान्‌को स्मरण गरे, उनीहरूलाई पनि उहाँले मुक्ति नै दिनुभयो! श्रीकृष्ण स्पष्ट पार्नुहुन्छ— परमात्मा कुनै पक्षपाती हुनुहुन्न; उहाँ त स्वच्छ ऐना जस्तै हुनुहुन्छ, जस्तो भाव लिएर अघि बढ्छौ, त्यस्तै प्रतिविम्ब पाउँछौ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

जीवनको ऐना: हाम्रो सोच अनुसारको संसार

प्रकृति र परमात्माको नियम ठ्याक्कै गुञ्जायमान प्रतिध्वनि (Echo) जस्तै छ: - यदि तपाईं संसार र मानिसहरूलाई शङ्का र शत्रुताको आँखाले हेर्नुहुन्छ भने, तपाईंले चारैतिर षड्यन्त्र र शत्रु नै भेट्नुहुनेछ। - यदि तपाईं प्रेम, विश्वास, सेवा र कृतज्ञताको भाव लिएर संसारसँग जोडिनुहुन्छ भने, संसारले पनि तपाईंलाई प्रेम र सहयोग फर्काउनेछ। सबै नदीहरू अन्ततः एउटै महासागरमा पुगेझैं, जुनसुकै निष्कपट साधकले सत्यको खोजी गरे तापनि अन्ततः ऊ एउटै परम सत्यमा पुग्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :

अरूसँग वा ईश्वरसँग अपेक्षा गर्नुभन्दा पहिला आफ्नो भित्री भाव शुद्ध गर्नुहोस्। तपाईंले ब्रह्माण्डलाई जे दिनुहुन्छ, त्यही फर्केर आउँछ।