अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग
ज्ञान र कर्मको दिव्य समन्वय
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः।
तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम्॥ १३॥
cātur-varṇyaṁ mayā sṛṣṭaṁ guṇa-karma-vibhāgaśaḥ |
tasya kartāram api māṁ viddhy akartāram avyayam || 13 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
चातुर्-वर्ण्यम् (cātur-varṇyam)=चार वर्णहरूको व्यवस्था (ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र)•मया (mayā)=मद्वारा•सृष्टम् (sṛṣṭam)=रचना गरिएको हो•गुण-कर्म-विभागशः (guṇa-karma-vibhāgaśaḥ)=गुण र कर्मको विभाजनको आधारमा•तस्य (tasya)=त्यस व्यवस्थाको•कर्तारम् (kartāram)=सृष्टिकर्ता वा रचयिता•अपि (api)=भए तापनि•माम् (mām)=मलाई•विद्धि (viddhi)=तिमीले जान•अकर्तारम् (akartāram)=अकर्ता (कर्मबन्धनरहित वा कुनै व्यक्तिगत कर्तापन नभएको)•अव्ययम् (avyayam)=र अविनाशी स्वरूप।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— गुण (सत्त्व, रज, तम) र कर्म (स्वभावजन्य कार्य) को विभाजनका आधारमा चार वर्णहरूको व्यवस्था मद्वारा नै रचिएको हो। त्यस व्यवस्थाको रचयिता भए तापनि मलाई तिमी अविनाशी र अकर्ता (कुनै सांसारिक कर्तापन नभएको) नै जान।
वर्ण व्यवस्थाको वास्तविक अर्थ: जन्म होइन, गुण र कर्म
आफ्नो स्वभावलाई चिन्नुहोस्: योग्यता र कर्तव्यको तालमेल
आफ्नो जन्म वा वंशको घमण्ड नगर्नुहोस्। आफ्नो स्वभावजन्य प्रतिभा र गुण चिन्नुहोस् र त्यसै अनुसार निष्ठापूर्वक कर्म गर्नुहोस्।