अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग
ज्ञान र कर्मको दिव्य समन्वय
कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः।
स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत्॥ १८॥
karmaṇy akarma yaḥ paśyed akarmaṇi ca karma yaḥ |
sa buddhimān manuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsna-karma-kṛt || 18 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
कर्मणि (karmaṇi)=कर्म भइरहेको अवस्थामा (शारीरिक वा बाहिरी कार्य गर्दा)•अकर्म (akarma)=अकर्म (अकर्तापन, निष्कामता वा अलिप्तता)•यः (yaḥ)=जसले•पश्येत् (paśyet)=देख्दछ वा साक्षात्कार गर्दछ•अकर्मणि (akarmaṇi)=अकर्ममा (बाहिरी निष्क्रियता वा चुपचाप बस्दा)•च (ca)=र•कर्म (karma)=कर्म (भित्री मनको सूक्ष्म क्रिया वा अहङ्कार)•यः (yaḥ)=जसले देख्दछ•सः (saḥ)=त्यो व्यक्ति•बुद्धिमान् (buddhimān)=परम बुद्धिमान् हो•मनुष्येषु (manuṣyeṣu)=मानिसहरूमा•सः (saḥ)=ऊ नै•युक्तः (yuktaḥ)=वास्तविक योगी हो•कृत्स्न-कर्म-कृत् (kṛtsna-karma-kṛt)=र सम्पूर्ण कर्महरूलाई कुशलतापूर्वक सम्पन्न गर्ने व्यक्ति हो।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जसले कर्म (कार्य भइरहेको अवस्था) मा अकर्म (अकर्तापन र निष्कामता) देख्दछ, र अकर्म (बाहिरी निष्क्रियता) मा पनि कर्म (भित्री मानसिक वासना र अहङ्कार) देख्दछ, मानिसहरूमा ऊ नै सच्चा बुद्धिमान् हो; ऊ नै योगी हो र सम्पूर्ण कर्महरूको यथार्थ रहस्य बुझेर कार्य सम्पन्न गर्ने निष्णात पुरुष हो।
कर्ममा अकर्म र अकर्ममा कर्म: गीताको परम विडम्बना र सत्य
अकर्ता भाव: आँधीको केन्द्रमा परम शान्ति
काम गर्दा 'म गर्दैछु' भन्ने अहङ्कार छोड्नुहोस्, र फुर्सदमा बस्दा मनलाई नकारात्मक सोच वा चिन्तामा भड्किन नदिनुहोस्।