अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग

महाभारतमा धृतराष्ट्र र दुर्योधन 'परिग्रह' (सम्पत्ति र अधिकारको अत्यधिक सङ्ग्रह) को पराकाष्ठा थिए। उनीहरू पाण्डवहरूलाई पाँचवटा गाउँसम्म दिन तयार थिएनन्। यही लोभ र सङ्ग्रह-वृत्तिले अन्ततः कुरुवंशको विनाश गरायो। अर्कोतर्फ, पाण्डवहरूले जुवामा सबथोक गुमाएर १२ वर्ष वनवास र १ वर्ष अज्ञातवास बिताउँदा पनि धर्म त्यागेनन्। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई बुझाउनुहुन्छ— पाप कुनै बाहिरी हतियारले वा कर्मले लाग्ने होइन। पाप त 'मेरो र तेरो' भन्ने सङ्ग्रह-लोभबाट लाग्दछ। यदि तिमीले आफ्नो मन र इन्द्रियलाई जितेका छौ र न्यायका लागि मात्र लड्दैछौ भने, तिमीलाई हत्या वा युद्धको कुनै पाप लाग्ने छैन।

आधुनिक संसारमा हामी आवश्यकताभन्दा बढी वस्तु, धन र अनावश्यक विचारहरूको थुप्रो (परिग्रह) जम्मा गरिरहन्छौं: - जति धेरै सङ्ग्रह, त्यति धेरै चिन्ता, डर र असुरक्षाको भावना। - जब मानिसले मनलाई नियन्त्रणमा राखेर सादगीपूर्ण जीवनशैली अपनाउँछ र केवल आवश्यक कर्तव्यहरूमा ध्यान दिन्छ, तब उसको मन हल्का र स्वतन्त्र हुन्छ। आफ्नो शरीर र परिवारको जिम्मेवारी पूरा गर्नुहोस्, तर लोभ र प्रदर्शनका लागि अनावश्यक कुराहरूको दास नबन्नुहोस्।