अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग
ज्ञान र कर्मको दिव्य समन्वय
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते।
तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति॥ ३८॥
na hi jñānena sadṛśaṁ pavitram iha vidyate |
tat svayaṁ yoga-saṁsiddhaḥ kālenātmani vindati || 38 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
न (na)=छैन•हि (hi)=निश्चय नै•ज्ञानेन (jñānena)=आत्मज्ञानसँग•सदृशम् (sadṛśam)=बराबर वा तुलनायोग्य•पवित्रम् (pavitram)=पवित्र गर्ने वस्तु वा तत्व•इह (iha)=यस संसारमा•विद्यते (vidyate)=विद्यमान छ•तत् (tat)=त्यस ज्ञानलाई•स्वयम् (svayam)=आफैँले•योग-संसिद्धः (yoga-saṁsiddhaḥ)=निष्काम कर्मयोगमा सिद्ध भएको साधकले•कालेन (kālena)=समयक्रमसँगै (साधना परिपक्व भएपछि)•आत्मनि (ātmani)=आफ्नै अन्तःकरण वा आत्मामा•विन्दति (vindati)=अनुभव वा प्राप्त गर्दछ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— निश्चय नै यस संसारमा आत्मज्ञान समान पवित्र गर्ने वस्तु अरू केही पनि छैन। निष्काम कर्मयोगको साधनामा पूर्ण सिद्ध भएको साधकले समयक्रमसँगै साधना परिपक्व भएपछि त्यस ज्ञानलाई स्वतः आफ्नै अन्तःकरणमा प्राप्त गर्दछ।
ज्ञान नै परम पवित्रता: गंगाभन्दा पनि पावन
साधनाको धैर्य: आन्तरिक परिपक्वताको फल
बाहिरी आडम्बर र देखावटी पवित्रतामा नभुल्नुहोस्। आफ्नो अन्तःकरणलाई पवित्र बनाउन दैनिक आत्मज्ञानको चिन्तन र निष्काम कर्म गर्नुहोस्।