अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग

महाभारतमा दुर्योधन र धृतराष्ट्र संशयका सबैभन्दा ठूला रोगी थिए। दुर्योधनलाई आफ्नै सेनापति भीष्म, द्रोण र कर्णमाथि समेत सधैँ शङ्का रहन्थ्यो। उसले कहिल्यै कसैलाई पूर्ण विश्वास गर्न सकेन। परिणामस्वरूप, अथाहा शक्ति र सेना भएर पनि ऊ सधैँ भयभीत र अशान्त रह्यो र अन्ततः उसको समूल विनाश भयो। अर्जुनको मनमा पनि युद्धको क्षणमा अनेक संशयहरू उब्जिएका थिए: "म युद्ध लडूँ कि नलडूँ? पाप लाग्छ कि लाग्दैन? जित हुन्छ कि हार?" श्रीकृष्ण यहाँ अर्जुनलाई कडा चेतावनी दिनुहुन्छ— "हे अर्जुन! संशय (Doubt) आत्माको क्यान्सर हो! जसले आफैँमाथि, गुरुमाथि, ईश्वरमाथि र सत्यमाथि सधैँ शङ्का मात्र गर्छ, ऊ यस संसारमा पनि दुःखी रहन्छ र परलोकमा पनि उसको विनाश हुन्छ।" त्यसैले संशयलाई तुरुन्तै ज्ञानको तरवारले काट्नुपर्छ।

शङ्का र संशयले मानिसको कार्यक्षमता, सम्बन्ध र मानसिक स्वास्थ्यलाई भित्रभित्रै सडाएर नष्ट गरिदिन्छ: - यदि व्यापारीले सधैँ शङ्का मात्र गर्‍यो भने उसले कहिल्यै लगानी गर्न सक्दैन। - यदि सम्बन्धमा पति-पत्नी वा साथीहरूले एकअर्कालाई शङ्का गरिरहे भने त्यो सम्बन्ध नर्क बन्दछ। - यदि साधकले आफ्नै क्षमता र साधनालाई सधैँ शङ्का गर्छ भने ऊ कहिल्यै अघि बढ्न सक्दैन। शङ्का समाधानका लागि प्रश्न सोध्नु राम्रो हो, तर सधैँ शङ्काकै दलदलमा फसेर अकर्मण्य हुनु आत्मघात हो।