अध्याय 5श्लोक 15
Chapter 5 • Verse 15

अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग

कर्मसंन्यास (अनासक्तिको सन्तुष्टि)

श्रीभगवानुवाच

नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः।

अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः॥ १५॥

nādatte kasyacit pāpaṁ na caiva sukṛtaṁ vibhuḥ |

ajñānenāvṛtaṁ jñānaṁ tena muhyanti jantavaḥ || 15 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

न आदत्ते (na ādatte)=ग्रहण गर्नुहुन्न (आफ्नो खातामा लिनुहुन्न)कस्यचित् (kasyacit)=कसैको पनिपापम् (pāpam)=पापलाईन (na)=न तच एव (ca eva)=पनिसु-कृतम् (su-kṛtam)=पुण्य वा सत्कर्मलाईविभुः (vibhuḥ)=सर्वव्यापी परमेश्वरलेअज्ञानेन (ajñānena)=अज्ञानतारूपी पर्दाद्वाराआवृतम् (āvṛtam)=ढाकिएको छज्ञानम् (jñānam)=तत्वज्ञानतेन (tena)=त्यसकारणले गर्दामुह्यन्ति (muhyanti)=भ्रमित वा मोहित हुन्छन्जन्तवः (jantavaḥ)=सम्पूर्ण अज्ञानी प्राणीहरू।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— सर्वव्यापी परमेश्वरले न त कसैको पाप ग्रहण गर्नुहुन्छ, न त कसैको पुण्य नै! तर मानिसहरूको वास्तविक ज्ञान अज्ञानतारूपी अँध्यारो पर्दाले ढाकिएको हुनाले सम्पूर्ण संसारी प्राणीहरू मोह र भ्रममा फस्दछन्।

महाभारतको परिस्थिति

परमात्माको निष्पक्ष न्याय: अज्ञानको कालो पर्दा

धार्मिक मानिसहरू प्रायः सोच्छन्— "मैले पूजा गरेँ, अब भगवान् खुसी हुनुभयो; मैले गल्ती गरेँ, अब भगवान् रिसाउनुभयो।" श्रीकृष्ण यहाँ यो मानवीय संकीर्ण सोचलाई खारेज गर्नुहुन्छ: परमात्मा न कसैका पापले दूषित हुनुहुन्छ, न कसैका पुण्यले प्रसन्न भएर पक्षपात गर्नुहुन्छ। उहाँ त सूर्य जस्तै निष्पक्ष हुनुहुन्छ— सूर्यको प्रकाशमा चाहे कसैले गीता पढोस् वा कसैले चोरी गरोस्, सूर्यलाई कुनै पाप वा पुण्य लाग्दैन। जब मानिसको बुद्धि अज्ञानताको पर्दाले ढाकिन्छ, तब ऊ आफूलाई कर्ता र भोक्ता सम्झेर सुख-दुःखको भ्रममा फस्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आफ्नो अज्ञानको पर्दा हटाउनुहोस्: सत्यको साक्षात्कार

जसरी कालो बादलले सूर्यलाई ढाकेको जस्तो देखिन्छ, तर वास्तवमा सूर्य कहिल्यै अँध्यारो हुँदैन; - त्यस्तै, तपाईंको भित्री दिव्य चेतना र ज्ञान सधैँ शुद्ध छ, केवल वासना र अज्ञानताको बादलले त्यसलाई छोपेको छ। - जब तपाईं अज्ञानतालाई हटाउनुहुन्छ, तब तपाईंले देख्नुहुनेछ कि तपाईंको वास्तविक आत्मा सदा मुक्त, निर्दोष र आनन्दमय छ। ईश्वरलाई बाहिरी दण्ड वा पुरस्कार दिने न्यायाधीश नठान्नुहोस्; आफ्नै अज्ञानता पखालेर आत्मसाक्षात्कार गर्नुहोस्।
व्यावहारिक सूत्र :

अज्ञानता र भ्रमको पर्दा हटाउन आत्मज्ञानको चिन्तन गर्नुहोस्। परमात्मा निष्पक्ष हुनुहुन्छ, आफ्नो अन्तःकरणलाई शुद्ध राख्नु नै धर्म हो।