अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग

यो श्रीमद्भगवद्गीताको सर्वोच्च मानवीय र आध्यात्मिक श्लोक हो। तत्कालीन समाजमा मानिसहरू जात, पद, जनावर र हैसियतका आधारमा कडा भेदभाव गर्थे। तर श्रीकृष्ण घोषणा गर्नुहुन्छ कि वास्तविक 'पण्डित' ऊ हो जसको आँखामा कुनै भेदभाव छैन! - उसले परम विद्वान् ब्राह्मणमा जे देख्छ, सडकको कुकुरमा र समाजले हेपेको चाण्डालमा पनि त्यही एउटै ईश्वरीय चेतना देख्दछ। महाभारतमा युधिष्ठिरको स्वर्गारोहणको प्रसङ्गमा धर्मराज स्वयं कुकुरको रूप धारण गरेर आएका थिए र युधिष्ठिरले कुकुरलाई आफ्नै समान सम्मान दिएका थिए। आदि शङ्कराचार्यलाई पनि काशीमा भगवान् शिवले चाण्डालको रूप लिएर यही 'समदर्शन' को परीक्षा लिनुभएको थियो, जसपछि शङ्कराचार्यले 'मनीषा पञ्चकम्' रचे।

हाम्रो समाज र मन जाति, वर्ण, वर्ग, धनी, गरिब, पद र रूपरूपी पर्खालहरूले भरिएको छ: - हामी धनीलाई आदर गर्छौं, गरिबलाई हेप्छौं; आकर्षकलाई माया गर्छौं, कुरुपलाई घृणा गर्छौं। - तर आध्यात्मिक प्रज्ञाले भन्छ: बाहिरी आवरण केवल लुगा जस्तै हो; भित्रको आत्मा सबैमा शतप्रतिशत समान र पवित्र छ। जब तपाईं पद र जातभन्दा माथि उठेर हरेक प्राणीमा परमात्माको अंश देख्न थाल्नुहुन्छ, तब तपाईंको हृदयमा वास्तविक प्रेम, करुणा र शान्तिको जन्म हुन्छ।