अध्याय 5श्लोक 24
Chapter 5 • Verse 24

अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग

कर्मसंन्यास (अनासक्तिको सन्तुष्टि)

श्रीभगवानुवाच

योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः।

स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति॥ २४॥

yo'ntaḥ-sukho'ntar-ārāmas tathāntar-jyotir eva yaḥ |

sa yogī brahma-nirvāṇaṁ brahma-bhūto'dhigacchati || 24 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यः (yaḥ)=जो साधकअन्तः-सुखः (antaḥ-sukhaḥ)=आफ्नै आत्माभित्र सुख पाउनेअन्तर-आरामः (antar-ārāmaḥ)=आफ्नै भित्री स्वरूपमा रमण गर्ने (विश्राम लिने)तथा (tathā)=त्यस्तैअन्तः-ज्योतिः (antar-jyotiḥ)=जसको भित्री ज्ञानको ज्योति प्रज्वलित छएव (eva)=नैयः (yaḥ)=जो पुरुषसः (saḥ)=त्योयोगी (yogī)=योगीब्रह्म-निर्वाणम् (brahma-nirvāṇam)=ब्रह्मनिर्वाण (परम शान्तिमय मोक्ष) लाईब्रह्म-भूतः (brahma-bhūtaḥ)=ब्रह्ममय भएर (ईश्वरसँग एकाकार भएर)अधिगच्छति (adhigacchati)=प्राप्त गर्दछ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जो साधक आफ्नै अन्तरात्माभित्र सुख पाउँछ, आफ्नै भित्री स्वरूपमा आनन्दपूर्वक विश्राम लिन्छ, र जसको भित्री ज्ञानको ज्योति प्रज्वलित भइसकेको छ, त्यस्तो योगी ब्रह्ममय (ईश्वरस्वरूप) भएर परब्रह्मको परम शान्तिमय मोक्ष (ब्रह्मनिर्वाण) प्राप्त गर्दछ।

महाभारतको परिस्थिति

अन्तर्मुखी योगीको त्रिविध ऐश्वर्य: सुख, आराम र ज्योति

श्रीकृष्णले यहाँ सिद्ध योगीका तीन प्रमुख आन्तरिक लक्षणहरू बताउनुभएको छ: १. अन्तःसुख: उसको सुख संसारका धन, गाडी, भोजन वा मानिसहरूमा निर्भर छैन; उसको सुखको मुहान आफ्नै अन्तरआत्मा हो। २. अन्तराराम: ऊ बाहिर घुम्न वा मनोरञ्जन खोज्न कतै जानु पर्दैन; ऊ आफ्नै भित्री शान्तिमा सधैँ विश्राम गर्दछ। ३. अन्तर्ज्योति: उसको हृदयमा विवेक र ईश्वरीय प्रकाशको अखण्ड दियो बलिरहेको छ। महाभारतमा श्रीकृष्ण स्वयं यसका मूर्त रूप हुनुहुन्छ— युद्धको घमासान कोलाहलका बीचमा पनि उहाँ भित्रबाट पूर्ण शान्त, ज्योतिर्मय र आत्माराम हुनुहुन्थ्यो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

बाहिरी कोलाहलका बीचमा भित्री मन्दिरको खोजी

हाम्रो जीवन किन यति थकित छ? किनभने हामी दिनरात बाहिर दौडिरहेका छौं— बाहिरको प्रशंसा, बाहिरको दृश्य, बाहिरको मनोरञ्जन। - जब तपाईं आँखा चिम्लेर आफ्नो भित्री संसारमा पस्न सिक्नुहुन्छ, तब तपाईंले अनुभव गर्नुहुनेछ कि तपाईंको आफ्नै हृदयभित्र अगाध आनन्द र प्रकाशको भण्डार छ। - जसले आफैँभित्र आनन्द भेट्टाउँछ, उसलाई संसारको कुनै पनि अभावले गरिब बनाउन सक्दैन। आफ्नो भित्री ज्योतिलाई चिन्नुहोस् र त्यसैमा विश्राम लिनुहोस्।
व्यावहारिक सूत्र :

दैनिक केही बेर एकान्तमा बसेर आफ्नो भित्री शान्तिको अनुभव गर्नुहोस्। बाहिरी मनोरञ्जनभन्दा भित्री आत्मिक आनन्दलाई प्राथमिकता दिनुहोस्।