अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग
कर्मसंन्यास (अनासक्तिको सन्तुष्टि)
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः।
प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ॥ २७॥
sparśān kṛtvā bahir bāhyāṁś cakṣuś caivāntare bhruvoḥ |
prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantara-cāriṇau || 27 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
स्पर्शान् (sparśān)=बाहिरी शब्द, रूप, रस आदि विषयहरूलाई•कृत्वा (kṛtvā)=गरेर वा राखेर•बहिः (bahiḥ)=बाहिर नै•बाह्यान् (bāhyān)=सम्पूर्ण बाहिरी विषयभोगहरूलाई•चक्षुः (cakṣuḥ)=आँखाको दृष्टिलाई•च एव (ca eva)=पनि•अन्तरे (antare)=बीचमा (आज्ञा चक्रमा)•भ्रुवोः (bhruvoḥ)=दुई आँखीभौंको बीचमा•प्राण-अपानौ (prāṇa-apānau)=प्राण र अपान वायुलाई•समौ कृत्वा (samau kṛtvā)=बराबर वा सन्तुलित बनाएर•नासा-अभ्यन्तर-चारिणौ (nāsā-abhyantara-cāriṇau)=नाकका दुवै प्वालभित्र विचरण गर्ने श्वास-प्रश्वासलाई।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— बाहिरी विषयभोगहरूलाई बाहिरै छोडेर, आँखाको दृष्टिलाई दुई आँखीभौंको बीचमा (भृकुटीमा) स्थिर गरी, र नाकभित्र चल्ने प्राण तथा अपान वायुलाई सन्तुलित र सम बनाएर ध्यानमा बस्नुपर्दछ।
ध्यानयोगको प्रारम्भिक सूत्र: प्राणायाम र आज्ञाचक्र
श्वास र दृष्टिको सन्तुलन: मनलाई एकाग्र बनाउने व्यावहारिक कला
दैनिक ५-१० मिनेट आँखीभौंको बीचमा ध्यान केन्द्रित गर्दै नाकको श्वास-प्रश्वासलाई सन्तुलित बनाउने अभ्यास गर्नुहोस्।