अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

श्रीकृष्ण यहाँ स्पष्ट पार्नुहुन्छ कि कुन प्रकारका मानिसहरू सत्यको शरणमा आउन सक्दैनन्: १. 'दुष्कृतिनः'— निरन्तर अरूको अहित, शोषण र अधर्ममा रमाउनेहरू। २. 'मूढाः'— क्षणिक सांसारिक सुखलाई नै जीवनको सर्वस्व ठान्ने गधाजस्तै बोझा बोक्नेहरू। ३. 'नराधमाः'— दुर्लभ मानव चोला पाएर पनि पशुतुल्य जीवन बिताउनेहरू। ४. 'माययापहृतज्ञानाः'— धेरै पढे-लेखेका र बुद्धिमान् भए पनि अहङ्कार र भ्रमले विवेक गुमाएकाहरू। महाभारतमा दुर्योधन यसको सबैभन्दा ठूलो उदाहरण थियो। श्रीकृष्ण स्वयं शान्तिदूत बनेर हस्तिनापुर जाँदा पनि दुर्योधनले श्रीकृष्णको शरण पर्नुको साटो उहाँलाई नै बन्दी बनाउने दुस्साहस गर्यो। यही आसुरी स्वभावले अन्ततः उसको सम्पूर्ण वंशको विनाश निम्त्यायो।

हामी बाहिर अरूलाई राक्षस वा पापी भन्न हतारिन्छौँ, तर हाम्रो आफ्नै मनभित्र पनि यी चार प्रवृत्तिहरू बेलाबेलामा जाग्छन्: - कहिले हामी रिसमा आएर अरूको कुभलो सोच्छौँ (दुष्कृति)। - कहिले क्षणिक स्वार्थका लागि विवेक गुमाउँछौँ (मूढ)। - कहिले मानवीय मूल्य र संवेदना त्यागेर निर्दयी बन्छौँ (नराधम)। - कहिले आफ्नो बौद्धिक घमण्डमा परेर कसैको राम्रो सल्लाह सुन्न अस्वीकार गर्छौँ (माययापहृतज्ञान)। आध्यात्मिक प्रगतिको पहिलो पाइला भनेकै आफ्ना यी कमजोरीहरूलाई इमानदारीपूर्वक स्वीकार गर्नु र तिनीहरूबाट मुक्त हुन परमसत्यको शरण लिनु हो।