अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

ती चारै भक्तहरूमा ज्ञानी किन सर्वश्रेष्ठ भयो? किनकि आर्त भक्तको संकट टरेपछि, अर्थार्थीको धन प्राप्त भएपछि, र जिज्ञासुको जिज्ञासा मेटिएपछि तिनीहरूको ध्यान पुनः अन्यत्र मोडिन सक्छ। तर ज्ञानी भक्त भगवान्सँग कुनै सांसारिक वस्तु माग्न आउँदैन। उसले बुझेको हुन्छ कि भगवान् नै परम सौन्दर्य, परम सत्य र जीवनको अन्तिम विश्राम हुनुहुन्छ। त्यसैले ज्ञानीको भक्ति कुनै लेनदेन वा व्यापार होइन, विशुद्ध प्रेम हो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ: जसरी आमालाई आफ्ना सबै सन्तान प्यारा हुन्छन्, तर जो सन्तानले आमालाई निस्वार्थ प्रेम गर्छ, ऊसँग आमाको सम्बन्ध अझ विशेष हुन्छ; त्यस्तै ज्ञानी भक्त र मेरो सम्बन्ध एक-अर्कामा पूर्ण रूपले समाहित हुन्छ।

हाम्रो जीवनका धेरैजसो सम्बन्धहरू 'सौदा' (Transactional) मा आधारित हुन्छन्: - "तिमीले मलाई यो दियौ भने म तिमीलाई माया गर्छु।" - "यदि भगवान्ले मेरो इच्छा पूरा गरिदिनुभयो भने म मन्दिरमा लड्डु चढाउँछु।" यो भक्ति होइन, व्यापार हो। वास्तविक सम्बन्ध र वास्तविक आध्यात्मिक यात्रा तब सुरु हुन्छ जब लेनदेनको स्वार्थ हराउँछ। जब हामी कसैलाई उसले के दिन्छ भनेर होइन, ऊ जो हो त्यसकै लागि आदर र प्रेम गर्न थाल्छौँ, तब मात्र जीवनमा गहिरो शान्ति र आत्मिक तृप्ति प्राप्त हुन्छ।