अध्याय 7श्लोक 22
Chapter 7 • Verse 22

अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

ज्ञान र विज्ञान योग (सृष्टिको मूल तत्त्व)

श्रीभगवानुवाच

स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते।

लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हि तान्॥ २२॥

sa tayā śraddhayā yuktas tasyārādhanam īhate |

labhate ca tataḥ kāmān mayaiva vihitān hi tān || 22 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सः (saḥ)=त्यो भक्ततया (tayā)=त्यसश्रद्धया (śraddhayā)=श्रद्धालेयुक्तः (yuktaḥ)=युक्त भएरतस्य (tasya)=त्यस देवताकोआराधनम् (ārādhanam)=पूजा र सेवाईहते (īhate)=गर्दछलभते (labhate)=प्राप्त गर्दछच (ca)=ततः (tataḥ)=त्यस देवताबाटकामान् (kāmān)=आफ्ना इच्छित फलहरूमया (mayā)=मद्वाराएव (eva)=नैविहितान् (vihitān)=निश्चित वा प्रदान गरिएकाहि (hi)=किनभनेतान् (tān)=ती फलहरू हुन्।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— त्यो भक्त त्यही दृढ श्रद्धाले युक्त भएर त्यस देवताको आराधना गर्दछ र त्यसबाट आफ्ना इच्छित फलहरू प्राप्त गर्दछ; तर वास्तवमा ती सम्पूर्ण फलहरू मद्वारा नै निश्चित गरिएका र प्रदान गरिएका हुन्।

महाभारतको परिस्थिति

फलदाताको वास्तविक मूल स्रोत

जब कुनै व्यक्तिले इन्द्र, सूर्य वा कुबेरको पूजा गरेर धन वा वर्षा प्राप्त गर्छ, उसले सोच्छ कि त्यो फल ती देवताले आफ्नै शक्तिले दिए। तर श्रीकृष्ण यथार्थ खोल्नुहुन्छ: देवताहरू त ईश्वरीय प्रशासनिक व्यवस्थाका अधिकृत (Officers) मात्र हुन्। कुनै बैंकको काउन्टरमा क्यासियरले पैसा दिँदैमा क्यासियर पैसाको मालिक हुँदैन; पैसा बैंकको खजानाबाट नै आउँछ। त्यस्तै, भक्तको कर्म, श्रद्धा र योग्यता अनुसार फलको व्यवस्था गर्ने परम सत्ता श्रीकृष्ण (परमात्मा) नै हुनुहुन्छ। देवताहरू त माध्यम मात्र हुन्।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

माध्यममा नअलमलिई मूल स्रोतप्रति कृतज्ञता

हाम्रो जीवनमा पनि हामी विभिन्न माध्यमहरूबाट सहयोग पाउँछौँ: - डाक्टरले उपचार गर्छ, हाकिमले तलब दिन्छ, साथीले मद्दत गर्छ। - तर ती सबै माध्यमहरूको पछाडि काम गर्ने मूल जीवन-शक्ति र ईश्वरीय अनुग्रहलाई हामी प्रायः बिर्सिन्छौँ। माध्यमको कदर अवश्य गर्नुपर्छ, तर माध्यमलाई नै सर्वस्व ठान्नु भ्रम हो। जब हामी बुझ्छौँ कि प्रत्येक सुख, अवसर र सफलताको अन्तिम दाता परमसत्य हो, तब मानिसहरूसँगको आशक्ति र अपेक्षा कम हुन्छ र वास्तविक शान्ति मिल्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

सहयोग गर्ने माध्यमप्रति आदर राख्नुहोस्, तर जीवनका सम्पूर्ण उपलब्धि र अवसरहरूको मूल स्रोत परमात्मा नै हुनुहुन्छ भन्ने बोध गरी कृतज्ञ बन्नुहोस्।