अध्याय 7श्लोक 23
Chapter 7 • Verse 23

अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

ज्ञान र विज्ञान योग (सृष्टिको मूल तत्त्व)

श्रीभगवानुवाच

अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम्।

देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि॥ २३॥

antavat tu phalaṁ teṣāṁ tad bhavaty alpa-medhasām |

devān deva-yajo yānti mad-bhaktā yānti mām api || 23 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अन्तवत् (antavat)=नाशवान् वा अन्त्य हुने (क्षणिक)तु (tu)=तरफलम् (phalam)=प्राप्त हुने फलतेषाम् (teṣām)=तिनीहरूकोतत् (tat)=त्योभवति (bhavati)=हुन्छअल्प-मेधसाम् (alpa-medhasām)=अल्पबुद्धि भएका (सीमित सोच भएका) हरूकोदेवान् (devān)=देवताहरूको लोकमादेव-यजः (deva-yajaḥ)=देवताहरूको पूजा गर्नेहरूयान्ति (yānti)=जान्छन् वा पुग्दछन्मत्-भक्ताः (mad-bhaktāḥ)=मेरा भक्तहरू भनेयान्ति (yānti)=प्राप्त गर्दछन्माम् अपि (mām api)=साक्षात् मलाई नै।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तर ती अल्पबुद्धि भएका मानिसहरूले प्राप्त गर्ने फल नाशवान् (क्षणिक) हुन्छ। देवताहरूलाई पुज्नेहरू ती-ती देवताहरूको लोकमा पुग्दछन्, तर मेरा अनन्य भक्तहरू भने साक्षात् मलाई नै प्राप्त गर्दछन्।

महाभारतको परिस्थिति

क्षणिक फल र अनन्त परमानन्दको तुलना

श्रीकृष्ण यहाँ स्पष्ट विवेक प्रदान गर्नुहुन्छ: यदि कसैले कठोर परिश्रम गरेर इन्द्र वा स्वर्गको सुख पायो भने पनि त्यो स्वर्गको सुख अनन्त हुँदैन। पुण्य क्षीण भएपछि फेरि मत्र्यलोक (संसारको दुःख) मा फर्कनै पर्छ। त्यसैले त्यस्ता नश्वर वस्तु माग्नेलाई श्रीकृष्ण 'अल्पमेधसाम्' (थोरै बुद्धि भएका) भन्नुहुन्छ। प्रयत्न उति नै लाग्ने, समय उति नै खर्च हुने— तर प्राप्त हुने फल भने केही दिनको तुच्छ सुख मात्र! तर जसले स्वयं परमात्मालाई रोज्छ, उसले अविनाशी मोक्ष र परमानन्द प्राप्त गर्छ, जहाँबाट फेरि दुःखको संसारमा फर्किनु पर्दैन।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

लगानीको यथार्थ: क्षणिक सन्तुष्टि कि दीर्घकालीन मुक्ति?

हाम्रो आधुनिक जीवनमा हामी आफ्नो अधिकांश समय, शक्ति र बुद्धि केका लागि खर्च गरिरहेका छौँ? - सामाजिक सञ्जालमा केही 'लाइक' पाउन, महँगो फोन देखाउन, वा क्षणिक वाहवाही बटुल्न। - ती सबै कुराको आयु कति दिन? केही क्षण वा केही महिना मात्र। त्यसपछि फेरि उही रित्तोपन र निराशा। हामी ससाना र नश्वर कुराहरूका लागि आफ्नो जीवनको अमूल्य ऊर्जा खेर फालिरहेका छौँ। यदि हामीले त्यही ध्यान र मिहिनेत आफ्नो चरित्र निर्माण, आत्म-विकास र परमसत्यको खोजीमा लगायौँ भने त्यसले हामीलाई स्थायी शान्ति र आत्मतृप्ति दिन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

क्षणिक र नश्वर सुखको पछि लागेर आफ्नो अमूल्य जीवन खेर नफाल्नुहोस्। आफ्नो ऊर्जालाई स्थायी मूल्य, आत्मिक शान्ति र परमकल्याणमा लगाउनुहोस्।