अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

श्रीकृष्ण सम्पूर्ण महाभारतको केन्द्रबिन्दु हुनुहुन्थ्यो, तर पनि धेरै थोरैले मात्र उहाँको ईश्वरीय रूप चिने— जस्तै कुन्ती, विदुर, भीष्म र अर्जुन। बाँकी कौरव सेना र समाजका लागि उहाँ केवल एक सामान्य सारथि वा राजनीतिक मध्यस्थकर्ता मात्र देखिनुभयो। किन यस्तो भयो? श्रीकृष्ण स्वयं रहस्य खोल्नुहुन्छ: "म योगमायाको आवरण ओढेर बस्छु।" जसरी कुनै महान् राजा भेष बदलेर आफ्नो प्रज्ञाको जाँच गर्न जनतामाझ हिँड्छ, त्यसरी नै परमात्मा यो ब्रह्माण्डको रंगमञ्चमा लीला गर्न योगमायाको पर्दा पछाडि रहनुहुन्छ। जसको आँखामा श्रद्धा र प्रेमको प्रकाश छ, उसले मात्र त्यो पर्दा पछाडिको सत्य देख्न सक्छ।

संसारमा झूट, आडम्बर र सस्तो मनोरञ्जन चर्को स्वरमा चिच्याउँछन्, तर गहिरो सत्य भने सधैँ शान्त र मौन रहन्छ। - हामी सोच्छौँ: "यदि भगवान् हुनुहुन्छ भने आकाशबाट किन बोल्नुहुन्न? मलाई किन तुरुन्तै देखिनुहुन्न?" - तर प्रकृतिको नियम नै यही हो— बहुमूल्य हीरा जमिनमुनि लुकेको हुन्छ, मोती समुद्रको गहिराइमा हुन्छ; सडकमा त केवल धुलो मात्र उड्छ। यदि हामीले सत्यलाई अनुभव गर्नु छ भने हाम्रो मनको चञ्चलता र अहङ्कारको पर्दा हट्नुपर्छ। योगमायाले ती मानिसहरूलाई मात्र रोक्छ जसको मन सांसारिक वासनामा लिप्त छ; तर जसको मन पवित्र छ, उसले आफ्नै हृदयमा परमात्मालाई प्रत्यक्ष पाउँछ।