अध्याय 7श्लोक 28
Chapter 7 • Verse 28

अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

ज्ञान र विज्ञान योग (सृष्टिको मूल तत्त्व)

श्रीभगवानुवाच

येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम्।

ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः॥ २८॥

yeṣāṁ tv anta-gataṁ pāpaṁ janānāṁ puṇya-karmaṇām |

te dvandva-moha-nirmuktā bhajante māṁ dṛḍha-vratāḥ || 28 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

येषाम् (yeṣām)=जसकोतु (tu)=तरअन्त-गतम् (anta-gatam)=पूर्ण रूपले अन्त्य वा नष्ट भएको छपापम् (pāpam)=पाप वा अन्तःकरणको विकारजनानाम् (janānām)=ती मानिसहरूकोपुण्य-कर्मणाम् (puṇya-karmaṇām)=निस्वार्थ पुण्य कर्म गर्नेहरूकोते (te)=तिनीहरूद्वन्द्व-मोह-निर्मुक्ताः (dvandva-moha-nirmuktāḥ)=राग-द्वेषरूपी द्वन्द्वको भ्रमबाट मुक्त भएरभजन्ते (bhajante)=भजन वा उपासना गर्दछन्माम् (mām)=मेरोदृढ-व्रताः (dṛḍha-vratāḥ)=दृढ संकल्पका साथ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तर जो पुण्यकर्मी मानिसहरूको पाप (अन्तःकरणको विकार) पूर्ण रूपले नष्ट भइसकेको छ, तिनीहरू सुख-दुःख र राग-द्वेषरूपी द्वन्द्वको भ्रमबाट मुक्त भएर दृढ संकल्पका साथ मेरो भजन (आराधना) गर्दछन्।

महाभारतको परिस्थिति

विकारको अन्त्य र दृढ संकल्पको उदय

अघिल्लो श्लोकमा मानिस किन भ्रममा फस्छ भनियो; अब यस श्लोकमा त्यस भ्रमबाट कसरी बाहिर निस्कने भन्ने मार्ग प्रशस्त गरिन्छ। जबसम्म मनभित्र लोभ, ईर्ष्या, छल र पापको मैलो रहन्छ, तबसम्म मानिसले द्वन्द्व (द्वैत) बाट मुक्ति पाउन सक्दैन। तर जब मानिसले लगातार निस्वार्थ सेवा, सत्य आचरण र निष्काम कर्म (पुण्यकर्म) गर्छ, तब उसको अन्तःकरण ऐनाजस्तै सफा हुन्छ। पाण्डवहरूले १२ वर्षको कठोर वनवास र अनेकौँ अपमान सहेर पनि अधर्मको बाटो रोजेनन्। उनीहरूको त्यो पुण्यशील चरित्रकै कारण उनीहरू श्रीकृष्णको शरणमा दृढ भएर उभिन सके।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

पवित्र चरित्र नै इच्छाशक्तिको जग हो (Integrity & Willpower)

हामी किन कुनै राम्रो बानी बसाल्न वा लक्ष्यमा अडिग रहन सक्दैनौँ? हाम्रो संकल्प किन बारम्बार टुट्छ? - किनभने हाम्रो भित्र अपराधबोध (Guilt), दोहोरो चरित्र र मानसिक विकारहरू लुकेका हुन्छन्। - जब मन भित्रभित्रै विभाजित र अशुद्ध हुन्छ, तब इच्छाशक्ति कमजोर हुन्छ। तर जब मानिस इमानदार हुन्छ, कसैको कुभलो गर्दैन, र आफ्नो जीवनलाई नैतिक मूल्यमा हिँडाउँछ, तब उसमा एक अलौकिक आन्तरिक शक्ति जाग्छ। त्यस अवस्थामा मानिस 'दृढव्रत' बन्छ— अर्थात् ऊ आफ्ना निर्णय र कर्तव्यमा चट्टानजस्तै अडिग रहन सक्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो आचरण र विचारलाई सधैँ निष्कपट र शुद्ध राख्नुहोस्। जब भित्री अपराधबोध मेटिन्छ, तब मात्र तपाईंमा चट्टानी दृढ इच्छाशक्ति जाग्नेछ।