अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग
ज्ञान र विज्ञान योग (सृष्टिको मूल तत्त्व)
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च।
अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा॥ ४॥
bhūmir āpo'nalo vāyuḥ khaṁ mano buddhir eva ca |
ahaṅkāra itīyaṁ me bhinnā prakṛtir aṣṭadhā || 4 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
भूमिः (bhūmiḥ)=पृथ्वी (ठोस तत्त्व)•आपः (āpaḥ)=जल (तरल तत्त्व)•अनलः (analaḥ)=अग्नि (ताप र प्रकाश)•वायुः (vāyuḥ)=वायु (गति र ग्यास)•खम् (kham)=आकाश (शून्य र विस्तार)•मनः (manaḥ)=मन (संकल्प र विकल्प)•बुद्धिः (buddhiḥ)=बुद्धि (विवेक र निर्णय)•एव च (eva ca)=र निश्चय नै•अहंकारः (ahaṅkāraḥ)=अहंकार (म-भाव वा पृथक अस्तित्वको पहिचान)•इति (iti)=यस प्रकार•इयम् (iyam)=यो•मे (me)=मेरो•भिन्ना (bhinnā)=विभाजित भएको•प्रकृतिः (prakṛtiḥ)=भौतिक प्रकृति (अपरा प्रकृति)•अष्टधा (aṣṭadhā)=आठ प्रकारको छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश, मन, बुद्धि र अहंकार— यसरी यी आठ भागमा विभाजित भएको मेरो भौतिक प्रकृति (अपरा प्रकृति) हो।
सृष्टिको भौतिक संरचना: अष्टधा प्रकृति
शरीर, मन र अहंकारको वैज्ञानिक समझ
आफ्ना भावना, विचार र अहंकारलाई आफूबाट अलग गरेर साक्षी भावले हेर्नुहोस्। तपाईं मनका विचारहरू होइन, विचारहरूलाई जान्ने पवित्र चेतना हुनुहुन्छ।