अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग
ज्ञान र विज्ञान योग (सृष्टिको मूल तत्त्व)
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम्।
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत्॥ ५॥
apareyam itas tv anyāṁ prakṛtiṁ viddhi me parām |
jīva-bhūtāṁ mahā-bāho yayedaṁ dhāryate jagat || 5 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
अपरा (aparā)=निम्न वा जड भौतिक प्रकृति•इयम् (iyam)=यो आठ प्रकारको तत्त्व•इतः (itaḥ)=यसभन्दा•तु (tu)=तर•अन्याम् (anyām)=अर्को भिन्न•प्रकृतिम् (prakṛtim)=प्रकृतिलाई•विद्धि (viddhi)=जान•मे (me)=मेरो•पराम् (parām)=श्रेष्ठ वा परा प्रकृति•जीव-भूताम् (jīva-bhūtām)=जीवस्वरूप चेतना•महा-बाहो (mahā-bāho)=हे महाबली अर्जुन!•यया (yayā)=जसद्वारा•इदम् (idam)=यो सम्पूर्ण•धार्यते (dhāryate)=धारण र सञ्चालन गरिन्छ•जगत् (jagat)=संसार वा ब्रह्माण्ड।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे महाबाहु अर्जुन! यो पूर्वोक्त आठ प्रकारको तत्त्व त मेरो जड (अपरा) प्रकृति हो; तर यसभन्दा भिन्न मेरो अर्को श्रेष्ठ (परा) प्रकृतिलाई जान, जो जीवस्वरूप चेतन तत्त्व हो र जसद्वारा यो सम्पूर्ण जगत् धारण एवं सञ्चालन भइरहेको छ।
अपरा र परा प्रकृतिको भेद: जड र चेतना
पदार्थ भन्दा माथि चेतनाको सम्मान
भौतिक वस्तुको पछि लाग्दालाग्दै आफ्नो भित्री चेतना र मानवीय संवेदनालाई मर्न नदिनुहोस्। चेतना नै जीवनको वास्तविक मूल्य हो।