अध्याय 8श्लोक 11
Chapter 8 • Verse 11

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

यदक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः।

यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये॥ ११॥

yad akṣaraṁ veda-vido vadanti viśanti yad yatayo vīta-rāgāḥ |

yad icchanto brahmacaryaṁ caranti tat te padaṁ saṅgraheṇa pravakṣye || 11 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यत् अक्षरम् (yat akṣaram)=जुन अविनाशी परमतत्त्वलाईवेद-विदः (veda-vidaḥ)=वेदका ज्ञाताहरूवदन्ति (vadanti)=भन्दछन् वा स्तुति गर्छन्विशन्ति यत् (viśanti yat)=जसमा प्रवेश गर्दछन्यतयः (yatayaḥ)=प्रयत्नशील साधक वा योगीहरूवीत-रागाः (vīta-rāgāḥ)=आसक्ति र वासनाबाट पूर्ण मुक्त भएकायत् इच्छन्तः (yat icchantaḥ)=जसलाई प्राप्त गर्ने इच्छा राखेरब्रह्मचर्यम् (brahmacaryam)=ब्रह्मचर्य (इन्द्रिय-संयम) को व्रतचरन्ति (caranti)=पालन गर्दछन्तत् ते पदम् (tat te padam)=त्यो परमपद वा परम लक्ष्यलाईसंग्रहेण (saṅgraheṇa)=संक्षेपमाप्रवक्ष्ये (pravakṣye)=म तिमीलाई राम्ररी बताउनेछु।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— वेदका ज्ञाताहरू जसलाई 'अक्षर' (अविनाशी) भन्दछन्, आसक्तिबाट मुक्त भएका प्रयत्नशील सन्यासीहरू जसमा प्रवेश गर्दछन्, र जसलाई प्राप्त गर्ने अभिलाषा राखेर ब्रह्मचर्यको आचरण गर्दछन्, त्यो परमपदको रहस्य म तिमीलाई संक्षेपमा बताउनेछु।

महाभारतको परिस्थिति

उपनिषद्को सार: कठोपनिषद्को गुञ्जन

यो श्लोक हुबहु कठोपनिषद् (१.२.१५) बाट साभार गरिएको जस्तै छ, जहाँ यमराजले नचिकेतालाई परमपदको उपदेश दिनुभएको थियो। श्रीकृष्ण यहाँ उपनिषद्को सम्पूर्ण आत्मज्ञानलाई गीताको व्यवहारमा ढाल्नुहुन्छ। कुरुक्षेत्रको रणभूमिमा अर्जुन संसारका मोह र आफन्तको आसक्तिमा अल्झिएका थिए। श्रीकृष्ण उनलाई देखाउनुहुन्छ कि संसारका ती ऋषि-मुनिहरू जसले सम्पूर्ण आसक्ति त्यागेर ब्रह्मचर्य र तपस्या गरेका छन्, उनीहरूले खोजेको त्यो 'अविनाशी परमपद' म तिमीलाई युद्धभूमिकै बीचमा संक्षेपमा बुझाइदिन्छु।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

ऊर्जाको संरक्षण र उच्च रूपान्तरण (The Power of Energy Conservation)

ब्रह्मचर्य (Brahmacharya) केवल शारीरिक संयम मात्र होइन; - यो त आफ्ना इन्द्रियहरूलाई अनावश्यक उत्तेजना, भड्काउ र कुलतहरूबाट बचाएर आफ्नो प्राण-ऊर्जालाई उच्च बौद्धिक, सृजनात्मक र आध्यात्मिक कार्यमा लगाउनु हो। - जब मानिसले आफ्नो मानसिक र शारीरिक ऊर्जा सस्तो मनोरञ्जन र वासनामा खेर फाल्दैन, तब ऊभित्र एक असाधारण मानसिक शक्ति (Ojas) विकास हुन्छ। त्यो संरक्षित ऊर्जाले नै मानिसलाई जीवनको सर्वोच्च लक्ष्य (परमपद) प्राप्त गर्न मद्दत गर्दछ। आफ्नो ऊर्जा जोगाउनु नै सफलता र आत्मशान्तिको पहिलो पाइला हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो बहुमूल्य ऊर्जा र ध्यानलाई सस्तो भर्चुअल उत्तेजनाहरूमा खेर नफाल्नुहोस्। इन्द्रिय-संयमको पालन गरी आफ्नो ऊर्जालाई रचनात्मक र उच्च लक्ष्यहरूमा लगाउनुहोस्।