अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग
अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च।
मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम्॥ १२॥
sarva-dvārāṇi saṁyamya mano hṛdi nirudhya ca |
mūrdhny ādhāyātmanaḥ prāṇam āsthito yoga-dhāraṇām || 12 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
सर्व-द्वाराणि (sarva-dvārāṇi)=शरीरका सबै इन्द्रियरूपी ढोकाहरू (नौ द्वारहरू) लाई•संयम्य (saṁyamya)=पूर्ण रूपले बन्द वा नियन्त्रण गरेर•मनः (manaḥ)=मनलाई•हृदि (hṛdi)=हृदयभित्र•निरुध्य (nirudhya)=स्थिर वा रोकेर•च (ca)=र•मूर्ध्नि (mūrdhni)=मस्तकको सर्वोच्च भाग (ब्रह्मरन्ध्र वा सहस्रार) मा•आधाय (ādhāya)=स्थापित वा केन्द्रित गरेर•आत्मनः (ātmanaḥ)=आफ्नो•प्राणम् (prāṇam)=प्राणवायुलाई•आस्थितः (āsthitaḥ)=दृढतापूर्वक स्थित भएर•योग-धारणाम् (yoga-dhāraṇām)=योग-धारणामा।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— शरीरका सम्पूर्ण इन्द्रियरूपी ढोकाहरूलाई पूर्ण रूपले नियन्त्रण गरेर, मनलाई हृदयभित्र स्थिर गरी, अनि आफ्नो प्राणलाई मस्तकको सर्वोच्च भाग (ब्रह्मरन्ध्र) मा स्थापित गरेर योग-धारणामा दृढतापूर्वक स्थित हुनुपर्दछ।
इन्द्रियहरूको निरोध र योग-धारणाको विधि
डिजिटल र बाहिरी कोलाहलका ढोकाहरू बन्द गर्नु (Sensory Detox)
दैनिक जीवनमा केही समय सबै ग्याजेट र बाहिरी कोलाहल बन्द गरेर मौनमा बस्नुहोस्। आफ्ना इन्द्रियहरूलाई भित्र फर्काएर हृदयको शान्तिमा विश्राम लिनुहोस्।