अध्याय 8श्लोक 14
Chapter 8 • Verse 14

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः।

तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः॥ १४॥

ananya-cetāḥ satataṁ yo māṁ smarati nityaśaḥ |

tasyāhaṁ sulabhaḥ pārtha nitya-yuktasya yoginaḥ || 14 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अनन्य-चेताः (ananya-cetāḥ)=अन्यत्र कतै मन नडुलाउने अनन्य चित्त भएकोसततम् (satatam)=निरन्तरयः (yaḥ)=जो साधकलेमाम् (mām)=मलाईस्मरति (smarati)=स्मरण गर्दछनित्यशः (nityaśaḥ)=सधैँभरि, हरेक दिनतस्य (tasya)=त्यस साधकका लागिअहम् (aham)=सुलभः (sulabhaḥ)=अति सुलभ (सजिलै प्राप्त हुने)पार्थ (pārtha)=हे पृथापुत्र अर्जुन!नित्य-युक्तस्य (nitya-yuktasya)=सधैँ ममा जोडिएकोयोगिनः (yoginaḥ)=योगीको लागि।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे पार्थ! जो व्यक्तिले अनन्य चित्त भएर निरन्तर सधैँ मलाई स्मरण गर्दछ, त्यस्तो सधैँ ममा एकाग्र रहने योगीका लागि म अति सुलभ (सजिलै प्राप्त हुने) छु।

महाभारतको परिस्थिति

परमात्माको सरलता र सुलभताको प्रतिज्ञा

अघिल्ला श्लोकहरूमा प्राणायाम, भ्रूमध्यमा प्राण चढाउने र कठोर योग-धारणाको कुरा सुनेर अर्जुनलाई लाग्न सक्थ्यो: "यो त असाध्यै कठिन छ, म जस्तो गृहस्थ वा योद्धाले कसरी यस्तो जटिल योग गर्न सक्ला?" श्रीकृष्ण तुरुन्तै अर्जुनको मनको संकोच बुझेर यो परम आश्वस्तकारी श्लोक भन्नुहुन्छ: "तिमी जटिल प्राणायाम वा हठयोग गर्न सक्दैनौ भने पनि नआत्तिऊ! यदि तिमीले केवल अनन्य प्रेमले मलाई निरन्तर स्मरण मात्र गर्यौ भने, म तिम्रा लागि अत्यन्त सुलभ छु!" कुरुक्षेत्रमा श्रीकृष्ण अर्जुनका लागि केवल भगवान् मात्र हुनुहुन्नथ्यो, उहाँ त सारथि बनेर घोडाहरूको हेरचाह गर्ने मित्र हुनुहुन्थ्यो। भगवान् कति सुलभ हुनुहुन्छ भन्ने प्रमाण त स्वयं कुरुक्षेत्रको त्यो रथ नै थियो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

निरन्तरताको शक्ति (Consistency over Intensity)

हामी प्रायः जीवनमा कुनै ठूलो परिवर्तन ल्याउन खोज्दा अति-कठिन योजनाहरू बनाउँछौँ र केही दिनमै थाकेर छोड्छौँ: - "म दिनमा ४ घण्टा ध्यान गर्छु वा ५ घण्टा कसरत गर्छु।" - तर केही दिनपछि त्यो नियमितता टुट्छ। गीताको दर्शन भन्छ: जटिल र ठूला कुराको पछि लाग्नुभन्दा साना तर अटूट (सततं नित्यशः) अभ्यासहरू धेरै शक्तिशाली हुन्छन्। हरेक दिन ५ मिनेटको नियमित कृतज्ञता र शान्तिको अभ्यासले वर्षौंको अनियमित कठोर तपस्याभन्दा धेरै गहिरो रूपान्तरण ल्याउँछ। परमसत्य कुनै जटिल गणित होइन, यो त निरन्तर प्रेम र सरलताको समर्पण हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्ना अभ्यासहरूलाई जटिल नबनाउनुहोस्। दैनिक जीवनमा थोरै भए पनि निरन्तर र प्रेमपूर्वक आफ्नो लक्ष्य, साधना र सत्यप्रति समर्पित रहनुहोस्।