अध्याय 8श्लोक 15
Chapter 8 • Verse 15

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम्।

नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः॥ १५॥

mām upetya punar janma duḥkhālayam aśāśvatam |

nāpnuvanti mahātmānaḥ saṁsiddhiṁ paramāṁ gatāḥ || 15 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

माम् उपेत्य (mām upetya)=मलाई प्राप्त गरेरपुनः जन्म (punaḥ janma)=फेरि अर्को जन्मदुःख-आलयम् (duḥkha-ālayam)=दुःखको घर वा खानीअशाश्वतम् (aśāśvatam)=क्षणिक, अनित्य वा नाशवान्न आप्नुवन्ति (na āpnuvanti)=पुनः प्राप्त गर्दैनन् (फर्कनु पर्दैन)महा-आत्मानः (mahātmānaḥ)=महान् आत्माहरूलेसंसिद्धिम् (saṁsiddhim)=परम सिद्धिलाईपरमाम् (paramām)=सर्वोच्चगताः (gatāḥ)=प्राप्त गरेका।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— मलाई प्राप्त गरेर परम सिद्धिलाई पुगेका महात्माहरूले दुःखको घर र क्षणिक (अनित्य) रूप भएको यस संसारमा फेरि पुनर्जन्म लिनुपर्दैन।

महाभारतको परिस्थिति

संसारको वास्तविक यथार्थ: 'दुःखालयम् अशाश्वतम्'

श्रीकृष्णले यहाँ भौतिक जगत्‌को एक असाधारण र यथार्थवादी परिभाषा दिनुभएको छ: जसरी पुस्तकहरू राखिने ठाउँलाई 'पुस्तकालय' र हिउँ जम्ने ठाउँलाई 'हिमालय' भनिन्छ, त्यसरी नै यो संसार 'दुःखालय' (दुःखहरूको घर) हो। र यो 'अशाश्वत' (कुनै पनि कुरा सधैँ नरहने क्षणिक) छ। अर्जुन कुरुक्षेत्रमा आफन्तहरूसँग सदाका लागि सुखपूर्वक बाँच्ने भ्रम खोजिरहेका थिए। श्रीकृष्ण उनलाई झक्झकाउनुहुन्छ: यस नश्वर संसारमा कसैले पनि स्थायी सुख पाउन सक्दैन; यहाँ जन्म, रोग, बुढ्यौली र मृत्यु अनिवार्य छन्। त्यसैले क्षणिक संसारमा स्थायी सुख खोजेर दुःखी हुनुभन्दा परम सत्यलाई प्राप्त गरी जन्म-मरणको चक्रबाट मुक्त हुनु नै बुद्धिमानी हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

संसारको नश्वरतालाई बुझेर निराशाबाट मुक्त हुनु

हामी किन निराश हुन्छौँ? - किनभने हामी एउटा यस्तो संसारमा स्थायी सुख, पूर्ण न्याय र अमरताको अपेक्षा गर्छौँ, जुन संसारको स्वभाव नै परिवर्तनशील र दुःखमय छ। - जब कुनै योजना असफल हुन्छ वा प्रियजन बिरामी पर्छन्, हामी छक्क पर्छौँ: "ममाथि नै यस्तो किन भयो?" तर जब हामी स्वीकार गर्छौँ कि यो संसार त एउटा अस्पताल वा पाठशाला जस्तै हो, जहाँ चुनौतीहरू आउनु स्वाभाविक हो, तब हाम्रो अपेक्षाको बोझ हट्छ। हामी संसारका उतार-चढावलाई देखेर आत्तिन छोड्छौँ र आफ्नो भित्री अविनाशी शान्तिमा अडिग रहन सिक्छौँ।
व्यावहारिक सूत्र :

संसारबाट स्थायी सुखको अवास्तविक अपेक्षा नगर्नुहोस्। जीवनका दुःख र परिवर्तनहरूलाई प्रकृतिको नियम सम्झेर स्वीकार्नुहोस् र आफ्नो भित्री आत्मशान्तिमा विश्राम लिनुहोस्।