ॐअध्याय 8श्लोक 16
Chapter 8 • Verse 16

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन।

मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते॥ १६॥

ā-brahma-bhuvanāl lokāḥ punar-āvartino'rjuna |

mām upetya tu kaunteya punar janma na vidyate || 16 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

आ-ब्रह्म-भुवनात् (ā-brahma-bhuvanāt)=सर्वोच्च ब्रह्मलोकदेखि लिएर•लोकाः (lokāḥ)=सम्पूर्ण लोक वा संसारहरू•पुनः-आवर्तिनः (punar-āvartinaḥ)=पुनः फर्किने (जन्म-मरणको चक्रमा रहने)•अर्जुन (arjuna)=हे अर्जुन!•माम् उपेत्य (mām upetya)=मलाई प्राप्त गरेपछि•तु (tu)=तर•कौन्तेय (kaunteya)=हे कुन्तीपुत्र!•पुनः जन्म (punar janma)=फेरि जन्म लिनु•न विद्यते (na vidyate)=पर्दैन वा हुँदैन।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे अर्जुन! सर्वोच्च ब्रह्मलोकदेखि लिएर समस्त लोकहरू पुनरावर्ती स्वभावका छन् (अर्थात् त्यहाँ पुगेकाहरू पनि पुनः जन्म-मरणको चक्रमा फर्किनु पर्छ); तर हे कौन्तेय! मलाई प्राप्त गरेपछि भने कहिल्यै पुनर्जन्म लिनु पर्दैन।

महाभारतको परिस्थिति

ब्रह्मलोकदेखिका सबै लोकहरूको नश्वरता

वैदिक ब्रह्माण्ड विज्ञानमा १४ भुवन वा लोकहरूको वर्णन छ, जसमा सबैभन्दा उच्च स्थान सृष्टिकर्ता ब्रह्माजीको लोक 'सत्यलोक' वा 'ब्रह्मलोक' हो। मानिसहरू सोच्छन् कि स्वर्ग वा ब्रह्मलोक पुगेपछि सधैँका लागि आनन्द हुन्छ। तर श्रीकृष्ण यथार्थ खोल्नुहुन्छ: ब्रह्मलोक पनि समय र प्रकृतिको सीमाभित्रै पर्दछ। जब पुण्य सकिन्छ वा ब्रह्माजीको आयु समाप्त हुन्छ, त्यहाँका बासिन्दाहरू पनि पुनः सृष्टिमा फर्किनुपर्छ। केवल परमात्माको दिव्य धाम मात्र यस्तो स्थान हो, जहाँ पुगेपछि कहिल्यै जन्म-मरणको दुःखमा फर्किनु पर्दैन। कुरुक्षेत्रमा अर्जुन स्वर्ग वा पृथ्वीको राज्यभन्दा माथिको त्यो परम मुक्ति खोज्न प्रेरित गरिँदै हुनुहुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सांसारिक पदोन्नति र उपलब्धिहरूको क्षणिकता

हाम्रो आधुनिक जीवनमा हामी पदोन्नति, अवार्ड, र सामाजिक प्रतिष्ठा (हाम्रो आधुनिक 'ब्रह्मलोक') को पछाडि दौडिन्छौँ: - "म त्यो पदमा पुगेँ भने म सधैँ सुखी हुन्छु।" - तर जब हामी त्यो पदमा पुग्छौँ, केही वर्षपछि त्यो पद खोसिन्छ, कार्यकाल सकिन्छ, र हामी फेरि उस्तै साधारण मानिस बन्छौँ। कुनै पनि बाहिरी उपलब्धि, पद वा धनले स्थायी शान्ति दिन सक्दैन किनकि ती सबै 'पुनरावर्ती' हुन्। केवल आफ्नो भित्री आत्मज्ञान र ईश्वरीय सम्बन्ध मात्र यस्तो उपलब्धि हो, जसलाई समयको कुनै पनि आँधीले हामीबाट कहिल्यै खोस्न सक्दैन।
व्यावहारिक सूत्र :

बाहिरी पद, प्रतिष्ठा वा सांसारिक सफलतालाई नै जीवनको अन्तिम गन्तव्य नठान्नुहोस्। स्थायी आत्मशान्ति र भित्री चेतनाको विकासलाई सर्वोच्च प्राथमिकता दिनुहोस्।