अध्याय 8श्लोक 18
Chapter 8 • Verse 18

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे।

रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके॥ १८॥

avyaktād vyaktayaḥ sarvāḥ prabhavanty ahar-āgame |

rātry-āgame pralīyante tatraivāvyakta-saṁjñake || 18 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अव्यक्तात् (avyaktāt)=अप्रकट मूल प्रकृति (अव्यक्त) बाटव्यक्तयः (vyaktayaḥ)=समस्त प्रकट चराचर प्राणीहरूसर्वाः (sarvāḥ)=सम्पूर्णप्रभवन्ति (prabhavanti)=उत्पन्न वा प्रकट हुन्छन्अहः-आगमे (ahar-āgame)=ब्रह्माजीको दिनको सुरुवातमारात्रि-आगमे (rātry-āgame)=ब्रह्माजीको रात पर्दाप्रलीयन्ते (pralīyante)=विलीन वा लय हुन्छन्तत्र एव (tatra eva)=त्यहीँ नैअव्यक्त-संज्ञके (avyakta-saṁjñake)='अव्यक्त' भनिने सूक्ष्म कारणमा।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— ब्रह्माजीको दिन प्रारम्भ हुनासाथ समस्त चराचर प्राणीहरू अव्यक्त (अप्रकट मूल प्रकृति) बाट प्रकट हुन्छन्; र ब्रह्माजीको रात पर्नासाथ ती सम्पूर्ण प्राणीहरू फेरि त्यही 'अव्यक्त' नाम गरेको मूल कारणमा विलीन हुन्छन्।

महाभारतको परिस्थिति

सृष्टि र प्रलयको विशाल ब्रह्माण्डीय श्वास-प्रश्वास

जसरी हामी बिहान उठ्दा संसार हाम्रो लागि प्रकट हुन्छ र राति सुत्दा सबै दृश्यहरू हाम्रो मनभित्र सुप्त (अव्यक्त) हुन्छन्; त्यस्तै गरी यो सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड पनि ब्रह्माजीको दिन हुँदा प्रकट हुन्छ र रात पर्दा विलीन हुन्छ। यो कल्प-कल्पान्तरसम्म चलिरहने एक विशाल चक्र हो। कुरुक्षेत्रको युद्ध पनि यसै प्रकृतिको एक सानो लहर थियो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ कि यो संसारको स्वभाव नै आउनु र जानु हो। कुनै पनि भौतिक रूप यहाँ सधैँ रहिरहन सक्दैन।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

उदय र अस्तको प्राकृतिक नियम (Cycles of Rest and Manifestation)

हाम्रो जीवनमा पनि सृजन र विश्रामको निरन्तर चक्र चलिरहन्छ: - दिनभर काम (प्रकटीकरण), राति गहिरो निद्रा (विलीन हुनु)। - कुनै नयाँ काम वा विचारको जन्म, र पुरानो योजनाको अन्त्य। जब हामी प्रकृतिको यो लय (Rhythm) लाई बुझ्छौँ, तब हामी काम गर्दा पूर्ण उत्साहका साथ लाग्छौँ र विश्राम गर्दा पूर्ण शान्तिका साथ समर्पित हुन्छौँ। परिवर्तनलाई स्विकार्नु नै मानसिक स्वास्थ्यको सबैभन्दा ठूलो आधार हो।
व्यावहारिक सूत्र :

जीवनका हरेक उतार-चढाव, सुरुवात र अन्त्यलाई स्वाभाविक नियम सम्झेर शान्तपूर्वक स्वीकार्नुहोस्।