अध्याय 8श्लोक 20
Chapter 8 • Verse 20

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः।

यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति॥ २०॥

paras tasmāt tu bhāvo'nyo'vyakto'vyaktāt sanātanaḥ |

yaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati || 20 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

परः (paraḥ)=श्रेष्ठ वा सर्वथा परतस्मात् तु (tasmāt tu)=त्यस (भौतिक अव्यक्त) भन्दा तरभावः अन्यः (bhāvaḥ anyaḥ)=अर्को एक दिव्य परम सत्ता छअव्यक्तः (avyaktaḥ)=अप्रकटअव्यक्तात् (avyaktāt)=त्यस प्रकृतिको अव्यक्तभन्दासनातनः (sanātanaḥ)=सदा रहने सनातन (अविनाशी)यः सः (yaḥ saḥ)=जो त्यो तत्त्वसर्वेषु भूतेषु (sarveṣu bhūteṣu)=समस्त प्राणीहरू र संसारनश्यत्सु (naśyatsu)=नष्ट हुँदा पनिन विनश्यति (na vinaśyati)=कहिल्यै नष्ट हुँदैन।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तर त्यस (भौतिक प्रकृतिको) अव्यक्तभन्दा पर अर्को एक विलक्षण सनातन (अविनाशी) अव्यक्त परम सत्ता छ; जो सम्पूर्ण प्राणी र ब्रह्माण्ड नष्ट हुँदा पनि कहिल्यै नष्ट हुँदैन।

महाभारतको परिस्थिति

दुई अव्यक्त र महाप्रलयमा पनि बाँच्ने अविनाशी सत्ता

श्रीकृष्ण यहाँ दर्शनशास्त्रको एक अद्वितीय रहस्य स्पष्ट पार्नुहुन्छ: 'अव्यक्त' दुई प्रकारका हुन्छन्: १. पहिलो भौतिक अव्यक्त: जसमा सृष्टि लीन हुन्छ र फेरि प्रकट हुन्छ (प्रकृति)। २. दोस्रो परम अव्यक्त: जो प्रकृतिभन्दा पर छ— परमात्माको सनातन दिव्य स्वरूप। जब महाप्रलयमा सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड, तारा र ग्रहहरू खरानी हुन्छन्, तब पनि त्यो दोस्रो सनातन अव्यक्त तत्त्व जस्ताको तस्तै अविनाशी रहन्छ। कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा अर्जुन विनाश देखेर काँपिरहेका थिए। श्रीकृष्ण उनलाई यो परम भरोसा दिनुहुन्छ: जसरी आकाशमा बादलहरू आउँछन् र जान्छन् तर आकाश मर्दैन, त्यसरी नै संसार नष्ट भए पनि तिम्रो वास्तविक आत्मा कहिल्यै मर्दैन।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

परिवर्तनशील संसारभित्र अविनाशी केन्द्र (The Unshakable Core)

हाम्रो जीवनमा सबै कुरा बदलिरहन्छ: - हाम्रो उमेर बदलिन्छ, विचार बदलिन्छ, सम्बन्ध बदलिन्छ, घर-सम्पत्ति बदलिन्छ। - जब मानिसले ती परिवर्तनशील कुराहरूलाई नै आफ्नो अन्तिम भरोसा बनाउँछ, तब ऊ सधैँ असुरक्षित र भयभीत रहन्छ। तर यदि तपाईंले आफ्नो भित्र रहेको त्यो 'सनातन अव्यक्त' साक्षी चेतनालाई आफ्नो आधार बनाउनुभयो भने, बाहिर जस्तोसुकै भूकम्प आए पनि तपाईंको भित्री शान्ति कहिल्यै डग्दैन। बाहिरका सबै कुरा नष्ट भए पनि तपाईंको भित्री सत्य कहिल्यै मर्दैन।
व्यावहारिक सूत्र :

नश्वर र परिवर्तनशील कुराहरूमा आफ्नो सुरक्षा नखोज्नुहोस्। आफ्नै भित्र रहेको अविनाशी, शान्त आत्मतत्त्वलाई पहिचान गरी निर्भय बन्नुहोस्।