ॐअध्याय 8श्लोक 21
Chapter 8 • Verse 21

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम्।

यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम॥ २१॥

avyakto'kṣara ity uktas tam āhuḥ paramāṁ gatim |

yaṁ prāpya na nivartante tad dhāma paramaṁ mama || 21 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अव्यक्तः (avyaktaḥ)=अप्रकट (इन्द्रियातीत)•अक्षरः (akṣaraḥ)=अविनाशी•इति उक्तः (iti uktaḥ)=यसरी भनिएको छ•तम् (tam)=त्यसैलाई•आहुः (āhuḥ)=भन्दछन्•परमाम् गतिम् (paramāṁ gatim)=परम गति (सर्वोच्च लक्ष्य)•यम् प्राप्य (yam prāpya)=जसलाई प्राप्त गरेपछि•न निवर्तन्ते (na nivartante)=फेरि कहिल्यै फर्कनु पर्दैन•तत् (tat)=त्यो नै•धाम परमम् (dhāma paramam)=सर्वोच्च परम धाम हो•मम (mama)=मेरो।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जसलाई 'अव्यक्त' र 'अक्षर' (अविनाशी) भनी वर्णन गरिएको छ, त्यसैलाई ज्ञानीहरू परम गति (सर्वोच्च लक्ष्य) भन्दछन्; जसलाई प्राप्त गरेपछि मानिस कहिल्यै यस संसारमा फर्किनु पर्दैन, त्यो नै मेरो सर्वोच्च परम धाम हो।

महाभारतको परिस्थिति

परम धाम: जहाँबाट कहिल्यै फर्किनु पर्दैन

मानव जीवनको अन्तिम गन्तव्य के हो? श्रीकृष्ण यहाँ स्पष्ट पार्नुहुन्छ: 'तद्धाम परमं मम'— त्यो मेरो परम धाम हो। त्यो कुनै भौगोलिक देश वा ठाउँ मात्र होइन, त्यो त चेतनाको यस्तो सर्वोच्च अवस्था हो जहाँ पुगेपछि कुनै अभाव, कुनै भय, कुनै रोग वा मृत्यु रहँदैन। कुरुक्षेत्रमा अर्जुन संसारको युद्ध र राज्यभोगको अन्त्य कहाँ हुन्छ भनेर सोचिरहेका थिए। श्रीकृष्ण उनलाई देखाउनुहुन्छ कि संसारका सबै राज्यहरू अस्थायी हुन्; तर मेरो परम धाम मात्र त्यो स्थायी घर हो जहाँ पुगेपछि जीवात्माले अनन्त विश्राम र परमानन्द प्राप्त गर्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

वास्तविक घरको खोजी (The Ultimate Home)

हामी जीवनभर एउटा यस्तो ठाउँको खोजीमा भौँतारिरहन्छौँ जहाँ हामी पूर्ण सुरक्षित, शान्त र सन्तुष्ट हुन सकौँ: - हामी नयाँ घर बनाउँछौँ, नयाँ ठाउँ घुम्छौँ, तर केही दिनपछि फेरि उस्तै बेचैनी जाग्छ। - किनकि भौतिक संसारको कुनै पनि ठाउँ हाम्रो आत्माको स्थायी घर होइन। हाम्रो आत्माको वास्तविक घर त्यो 'परम धाम' (ईश्वरीय शान्ति र आत्मज्ञान) हो। जब हामी आफ्नो मनलाई त्यो आन्तरिक सत्यसँग जोड्छौँ, तब जीवनको अनन्त भड्काव समाप्त हुन्छ र हामी आफ्नो वास्तविक घर आइपुगेको परमानन्द अनुभव गर्छौँ।
व्यावहारिक सूत्र :

संसारका क्षणिक सुखहरूमा स्थायी सन्तुष्टि नखोज्नुहोस्। आफ्नो चेतनालाई परमात्मासँग जोडेर त्यो अविनाशी शान्तिको 'परम धाम' प्राप्त गर्नुहोस्।