अध्याय 8श्लोक 24
Chapter 8 • Verse 24

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम्।

तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः॥ २४॥

agnir jyotir ahaḥ śuklaḥ ṣaṇ-māsā uttarāyaṇam |

tatra prayātā gacchanti brahma brahma-vido janāḥ || 24 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अग्निः (agniḥ)=अग्निज्योतिः (jyotiḥ)=प्रकाश वा ज्योतिअहः (ahaḥ)=दिनशुक्लः (śuklaḥ)=शुक्ल पक्ष (चन्द्रमाको उज्यालो पन्ध्र दिन)षण्-मासाः उत्तरायणम् (ṣaṇ-māsā uttarāyaṇam)=सूर्यको उत्तरायणका छ महिनातत्र (tatra)=त्यस मार्गबाटप्रयाताः (prayātāḥ)=देह त्यागेर प्रस्थान गरेकागच्छन्ति (gacchanti)=प्राप्त गर्दछन्ब्रह्म (brahma)=परब्रह्मलाईब्रह्म-विदः (brahma-vidaḥ)=ब्रह्मलाई जान्ने तत्त्वज्ञजनाः (janāḥ)=साधकहरू।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— अग्नि, प्रकाश (ज्योति), दिन, शुक्ल पक्ष र सूर्यको उत्तरायणका छ महिना— यस प्रकाशमय मार्गबाट देहत्याग गरी प्रस्थान गरेका ब्रह्मज्ञानी साधकहरू परब्रह्मलाई नै प्राप्त गर्दछन्।

महाभारतको परिस्थिति

देवयान मार्ग: उज्यालो र चेतनाको आरोहण

वैदिक उपनिषद्हरूमा यसलाई 'अर्चिरादि मार्ग' वा 'देवयान' भनिएको छ। यहाँ अग्नि, ज्योति, दिन, शुक्ल पक्ष र उत्तरायण केवल बाहिरी समय मात्र होइनन्; ती त प्रकाश, ज्ञान, शुद्धता र उर्ध्वगतिका प्रतीक हुन्। महाभारतमा भीष्म पितामहले मृत्युवरण गर्नका लागि सूर्य उत्तरायण हुने समय रोज्नुभएको थियो। यो देखाउँछ कि जसको जीवन ज्ञानको उज्यालो (ज्योति) मा बितेको छ, जसको मन पवित्रता (शुक्ल) मा रमेको छ, र जसको चेतना सधैँ माथितर्फ (उत्तरायण) उन्मुख छ, त्यस्ता ब्रह्मज्ञानीहरू सीधै ब्रह्ममा लीन हुन्छन्।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आफ्नो जीवनलाई प्रकाश र ज्ञानतर्फ उन्मुख गर्नु

प्रतीकात्मक रूपमा यो श्लोकले हाम्रो चेतनाको दिशा देखाउँछ: - 'अग्नि र ज्योति': भित्री उत्साह र ज्ञानको प्रज्वलन। - 'दिन': सचेत र जागा रहने अवस्था (Awareness), अन्धोपन होइन। - 'शुक्ल पक्ष': सकारात्मकता र सद्गुणहरूको निरन्तर वृद्धि। - 'उत्तरायण': चेतनालाई तल्ला वासनाहरूबाट उठाएर उच्च आध्यात्मिक मूल्यहरूतर्फ लैजानु। जब हामी आफ्नो दैनिक जीवनलाई यी गुणहरूले भर्छौँ, तब हाम्रो जीवन नै एक प्रकाशमय यात्रा बन्दछ, जहाँ अज्ञान र दुःखको कुनै छाया पर्न सक्दैन।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो जीवनलाई सधैँ ज्ञान, प्रकाश र सकारात्मकताको दिशामा अघि बढाउनुहोस्। आफ्नो चेतनालाई तल्ला विकारहरूबाट उठाएर उच्च आदर्शहरूतर्फ मोड्नुहोस्।