अध्याय 8श्लोक 26
Chapter 8 • Verse 26

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते।

एकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः॥ २६॥

śukla-kṛṣṇe gatī hy ete jagataḥ śāśvate mate |

ekayā yāty anāvṛttim anyayāvartate punaḥ || 26 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

शुक्ल-कृष्णे (śukla-kṛṣṇe)=शुक्ल (उज्यालो) र कृष्ण (अँध्यारो)गती (gatī)=दुई मार्गहरूहि एते (hi ete)=निश्चय नै यी दुईजगतः (jagataḥ)=यस संसारकाशाश्वते मते (śāśvate mate)=अनादि र सनातन मानिएका छन्एकया (ekayā)=एउटा (शुक्ल मार्ग) द्वारायाति अनावृत्तिम् (yāti anāvṛttim)=पुनः नफर्किने परममुक्ति प्राप्त गर्दछअन्यया (anyayā)=अर्को (कृष्ण मार्ग) द्वाराआवर्तते पुनः (āvartate punaḥ)=फेरि संसारमा फर्किन्छ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— किनकि यस संसारका यी दुई मार्गहरू— शुक्ल (प्रकाशमय) र कृष्ण (अन्धकारमय)— सनातन मानिएका छन्; एउटा मार्गबाट जाने साधकले अनावृत्ति (परममुक्ति) प्राप्त गर्दछ, भने अर्को मार्गबाट जाने व्यक्ति फेरि संसारमा फर्किन्छ।

महाभारतको परिस्थिति

संसारका दुई शाश्वत मार्गहरूको तुलना

श्रीकृष्णले यहाँ पूर्वोक्त दुवै मार्गको सार खिच्नुभएको छ। संसार अनादि कालदेखि यी दुई धारमा बगिरहेको छ: १. शुक्ल गति: जसले ज्ञान, त्याग र निष्कामताको बाटो रोज्यो, ऊ मुक्त भयो। २. कृष्ण गति: जसले अज्ञान, भोग र सकाम कर्मको बाटो रोज्यो, ऊ जन्म-मरणको चक्रमा घुमिरह्यो। कुरुक्षेत्रको युद्ध पनि वास्तवमा यी दुई गतिकै प्रत्यक्ष भिडन्त थियो। पाण्डवहरू धर्म र सत्यको शुक्ल मार्गमा थिए, जबकि कौरवहरू लोभ र अहङ्कारको कृष्ण मार्गमा थिए। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ कि तिम्रो चयन नै तिम्रो भाग्य हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

हरेक क्षणको छनौट: उज्यालो कि अँध्यारो? (The Daily Fork in the Road)

हाम्रो हरेक दिन यी दुई मार्गहरूको दोबाटोमा उभिन्छ: - जब हामी रिसको सट्टा क्षमा रोज्छौँ, त्यो शुक्ल मार्ग हो। - जब हामी बदलाको भावनामा जल्दछौँ, त्यो कृष्ण मार्ग हो। - जब हामी इमानदारी र कडा मिहिनेत रोज्छौँ, त्यो प्रकाशको बाटो हो; जब हामी छल र अल्छीपन रोज्छौँ, त्यो अन्धकारको बाटो हो। हामी मृत्युपछिको गतिको चिन्ता गर्छौँ, तर त्यो गति त हाम्रा दैनिक छनौटहरूबाट नै निर्माण भइरहेको हुन्छ। हरेक क्षण सचेत भएर शुक्ल (सकारात्मक) मार्ग रोज्नु नै साँचो साधना हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो दैनिक जीवनका साना-साना निर्णयहरूमा पनि सचेत रहनुहोस्। प्रतिक्रियात्मक क्रोध र लोभको साटो सधैँ समझदारी, धैर्य र प्रकाशको मार्ग रोज्नुहोस्।