अध्याय 9श्लोक 11
Chapter 9 • Verse 11

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम्।

परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्॥ ११॥

avajānanti māṁ mūḍhā mānuṣīṁ tanum āśritam |

paraṁ bhāvam ajānanto mama bhūta-maheśvaram || 11 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अवजानन्ति (avajānanti)=तुच्छ ठान्दछन् वा उपहास गर्दछन्माम् (mām)=मलाईमूढाः (mūḍhāḥ)=मूर्ख र विवेकहीन मानिसहरूमानुषीम् तनुम् (mānuṣīṁ tanum)=मनुष्यको शरीरआश्रितम् (āśritam)=धारण गरेको देखेरपरम् भावम् (paraṁ bhāvam)=सर्वोच्च परम स्वरूपलाईअजानन्तः (ajānantaḥ)=नजानेका कारणमम (mama)=मेरोभूत-महेश्वरम् (bhūta-maheśvaram)=समस्त प्राणीहरूको परमेश्वर (मालिक)।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— सम्पूर्ण प्राणीहरूको परमेश्वर (मालिक) स्वरूप मेरो परम भावलाई नजानेर, विवेकहीन मूर्ख मानिसहरू मनुष्य शरीर धारण गरेको देखेर मलाई साधारण मानिस ठानेर मेरो उपहास (अनादर) गर्दछन्।

महाभारतको परिस्थिति

साधारण शरीर र जगदीश्वरको अज्ञान: शिशुपालको उपहास

महाभारतमा युधिष्ठिरको राजसूय यज्ञमा जब भीष्म पितामहले श्रीकृष्णलाई 'अग्रपूजा' (सर्वप्रथम सम्मान) को योग्य घोषणा गर्नुभयो, तब चेदीराज शिशुपाल क्रोधले उफ्रियो। उसले श्रीकृष्णलाई केवल एक गोठाला, यादव राजकुमार र सामान्य मनुष्य भन्दै सयौँ गालीहरू बर्सायो। त्यस्तै दुर्योधनले पनि श्रीकृष्णलाई केवल एक साधारण राजनीतिक दूत सम्झेर बन्दी बनाउने प्रयास गर्यो। श्रीकृष्ण यहाँ औँल्याउनुहुन्छ: आँखामा अज्ञानको पट्टी बाँधेका मानिसहरूले परमात्मालाई आफ्नै जस्तो हाडछालाको साधारण मानिस मात्र देख्छन्। उनीहरूले त्यो शरीरभित्र सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको मालिक (भूतमहेश्वरम्) विराजमान छ भन्ने सत्य कहिल्यै देख्न सक्दैनन्।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

साधारणताभित्र महानतालाई चिन्न सक्ने दृष्टि

हाम्रो समाजको कमजोरी के हो? हामी मानिसको वास्तविक मूल्य उसको बाहिरी भड्किलोपन, देखावटी शक्ति वा धन हेरेर गर्छौँ: - यदि कुनै महान् व्यक्ति सादा, नम्र र सहज रूपमा हाम्रो अगाडि आयो भने हामी उसलाई बेवास्ता गर्छौँ। - अनि कुनै ढोंगी मानिसले ठूलो तामझाम र प्रचार गर्यो भने हामी उसको पछाडि दौडिन्छौँ। सत्य सधैँ सादा, नम्र र सहज रूपमा आउँछ। जब हामी बाहिरी खोल र अहङ्कारको चश्मा फुकाल्न सक्छौँ, तब मात्र हामी साधारणताभित्र लुकेको असाधारण सत्य र महानतालाई पहिचान गर्न सक्छौँ।
व्यावहारिक सूत्र :

कसैलाई पनि उसको बाहिरी सादगी वा साधारण अवस्था हेरेर कम नआँक्नुहोस्। बाहिरी आवरणभन्दा भित्रको वास्तविक योग्यता र चरित्रलाई आदर गर्नुहोस्।