अध्याय 9श्लोक 13
Chapter 9 • Verse 13

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः।

भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम्॥ १३॥

mahātmānas tu māṁ pārtha daivīṁ prakṛtim āśritāḥ |

bhajanty ananya-manaso jñātvā bhūtādim avyayam || 13 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

महा-आत्मानः (mahātmānaḥ)=महान् आत्माहरू (महात्माहरू)तु (tu)=तरमाम् (mām)=मलाईपार्थ (pārtha)=हे पृथापुत्र अर्जुन!दैवीम् प्रकृतिम् (daivīṁ prakṛtim)=दैवी प्रकृति (सद्गुण, सत्य र दयाको स्वभाव) लाईआश्रिताः (āśritāḥ)=अँगालेका वा आश्रय लिएकाभजन्ति (bhajanti)=उपासना वा प्रेम गर्दछन्अनन्य-मनसः (ananya-manasaḥ)=एकाग्र र अनन्य मनलेज्ञात्वा (jñātvā)=बुझेर वा जानेरभूत-आदिम् (bhūtādim)=समस्त प्राणीहरूको आदि कारणअव्ययम् (avyayam)=अविनाशी परमतत्त्वका रूपमा।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तर हे पार्थ! दैवी प्रकृति (सद्गुण र पवित्रता) को आश्रय लिएका महात्माहरूले मलाई सम्पूर्ण प्राणीहरूको आदि कारण र अविनाशी परमतत्त्व जानेर अनन्य मनले मेरो उपासना गर्दछन्।

महाभारतको परिस्थिति

दैवी प्रकृतिका महात्मा: पाण्डव र विदुरको चरित्र

अघिल्लो श्लोकका आसुरी मानिसहरूको विपरीत यहाँ श्रीकृष्ण 'महात्मा' को परिभाषा दिनुहुन्छ। 'महात्मा' कुनै गेरुवा वस्त्र लगाएको संन्यासी मात्र होइन; महात्मा त्यो हो जसले 'दैवी प्रकृति' (सत्य, दया, सरलता, निर्भयता र सेवा) लाई आफ्नो जीवनको जग बनाएको छ। महाभारतमा धर्मराज युधिष्ठिर, महात्मा विदुर र कुन्तीदेवी यसका प्रत्यक्ष स्वरूप थिए। उनीहरूले जस्तोसुकै दुःख र अपमानमा पनि धर्म र ईश्वरको साथ कहिल्यै छोडेनन्। उनीहरू जान्दथे कि श्रीकृष्ण केवल एक यादव राजकुमार होइन, सम्पूर्ण अस्तित्वको अविनाशी मूल कारण हुनुहुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आफ्नो भित्री दैवी स्वभावलाई जगाउनु

हामी सबैभित्र दुईवटा प्रकृतिहरू छन्: १. आसुरी प्रकृति: रिस, लोभ, ईर्ष्या, प्रतिशोध र अहंकार। २. दैवी प्रकृति: क्षमा, करुणा, इमानदारी, प्रेम र शान्ति। हामी दिनहुँ कुन प्रकृतिलाई खाना खुवाइरहेका छौँ? यदि हामी नकारात्मकतालाई खुवाउँछौँ भने हामी आसुरी बन्छौँ; यदि हामी सद्गुणलाई अभ्यास गर्छौँ भने हामीभित्रको 'महात्मा' जाग्दछ। जब मानिसले सत्य र करुणालाई आफ्नो मूल स्वभाव बनाउँछ, तब उसको जीवन स्वतः शान्तिमय र पूजनीय बन्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो भित्री दैवी गुणहरू— करुणा, क्षमा, इमानदारी र निर्भयता— लाई दैनिक आचरणमा उतार्नुहोस्। यही नै महात्मा बन्ने वास्तविक मार्ग हो।